Giới chuyên gia cảnh báo Cộng hòa Séc có nguy cơ hứng chịu giá dầu, khí tăng, bị hạn chế tiếp cận chip hiện đại và bị đối xử như đối tác hạng hai từ phía Mỹ nếu không nâng chi cho quốc phòng như đã cam kết. Bài phát biểu công khai, gay gắt của đại sứ Mỹ tại Cộng hòa Séc Nicholas Merrick được đánh giá là chưa từng có tiền lệ khi lần lượt bác bỏ các luận điểm mà chính phủ Andrej Babiš nêu ra để biện hộ cho mức chi thấp; chuyên gia an ninh Oldřich Bureš từ Đại học Charles (Univerzita Karlova) và Đại học Metropolitan Praha (Metropolitní univerzita Praha) nhấn mạnh tính nghiêm trọng của thông điệp này.

Theo cam kết chung của các nước thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), Séc phải hướng tới trong 10 năm chi 3,5% GDP trực tiếp cho quốc phòng và thêm 1,5% cho đầu tư liên quan đến an ninh. Andrej Babiš tuyên bố “chắc chắn chưa” đi theo lộ trình này. Nhà chính trị học Michal Malý từ Đại học Charles nhận định năm 2027 sẽ là bước ngoặt, còn ngân sách năm nay có thể vẫn được chính phủ tìm cách bảo vệ.

Trước đó, Donald Trump khi chúc mừng Babiš nhậm chức đã nhắc đến thương vụ tiêm kích của chính phủ tiền nhiệm và bày tỏ kỳ vọng vào F-35. Merrick khẳng định các cam kết của chính phủ trước vẫn ràng buộc nội các hiện tại và bác bỏ lý do khó khăn tài khóa, nhấn mạnh rằng mọi đồng minh đều đối mặt áp lực chính trị và hạn chế ngân sách nhưng vẫn phải đưa ra quyết định khó ở cả hai bờ Đại Tây Dương.

Tướng dự bị František Mičánek, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu An ninh (Centrum bezpečnostních studií) tại Đại học CEVRO (CEVRO Univerzita), nói một quốc gia muốn đáng tin cậy không thể phớt lờ nghĩa vụ của chính phủ tiền nhiệm. Merrick yêu cầu khởi động lộ trình 3,5% ngay trong ngân sách năm nay, song Mičánek dự đoán điểm bẻ gãy sẽ rơi vào năm 2027; nếu sang năm Séc quay lại quỹ đạo tăng chi mạnh, đồng minh vẫn có thể tin rằng Séc giữ lời.

Tiền lệ trừng phạt đã xuất hiện với Tây Ban Nha: Trump chỉ trích Madrid không cho Mỹ sử dụng căn cứ cho các đòn tấn công vào Iran và chậm tăng chi quốc phòng, đồng thời đe dọa dừng toàn bộ thương mại. Mičánek cảnh báo kịch bản trả đũa có thể áp vào Séc, càng đau hơn khi đã rời nguồn cung Nga để dựa vào phương Tây; Mỹ có thể đẩy giá dầu, khí, hạn chế công nghệ then chốt như chip AI và đối xử với Séc như đối tác hạng hai.

Sức ép còn có thể đến từ các đồng minh châu Âu đang thực hiện đầy đủ cam kết. Xu hướng “châu Âu nhiều tốc độ” trong Liên minh có nguy cơ lan sang NATO: những nước đáp ứng nghĩa vụ và tăng chi sẽ được Mỹ coi là đối tác tin cậy và được ưu tiên hỗ trợ; còn những nước “đi nhờ” sẽ phải trả giá, không còn chuyện được hưởng lợi miễn phí.