Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị (UBND tỉnh Quảng Trị) triển khai dự án Bảo tàng Chứng tích chiến tranh và khát vọng hòa bình với tổng kinh phí 1.000 tỷ đồng tại khu di tích vĩ tuyến 17 bên sông Bến Hải, cầu Hiền Lương. Công trình hướng tới lưu giữ chứng tích, tôn vinh khát vọng hòa bình và làm giàu trải nghiệm văn hóa – lịch sử cho du khách.

Một mẩu bê tông có vệt sơn graffiti từ khu vực Allied Checkpoint Charlie, được đóng hộp bán 9,95 EUR, và một đoạn thép gai từ DMZ Hàn Quốc – Triều Tiên có giá hơn 500.000 đồng, cho thấy sức mạnh biểu đạt của kỷ vật nhỏ bé. Những vật phẩm hữu hình giúp lịch sử hiện về sinh động trong đời sống thường ngày của người sở hữu.

Dù khác biệt về bối cảnh giữa Đông Đức – Tây Đức, Hàn Quốc – Triều Tiên và vĩ tuyến 17, cách tiếp cận du lịch, trưng bày di tích và vật phẩm lưu niệm lại có nhiều tương đồng, đều xoay quanh thông điệp hòa bình và thống nhất. Nửa thế kỷ sau ngày hòa bình, du khách đến Bến Hải, bước trên cầu Hiền Lương phục dựng, nhưng vẫn thiếu những kỷ vật đủ gần gũi để mang về như một phần ký ức sống động.

Quảng Trị định hướng trở thành trung tâm các lễ hội vì hòa bình ở tầm quốc gia và quốc tế, với đề án “Festival Vì hòa bình” tổ chức định kỳ. Nghi thức hòa nước nguồn Pác Bó và sông Cửu Long vào dòng Bến Hải mỗi dịp 30-4 thể hiện tinh thần thống nhất non sông, đồng thời đặt ra nhu cầu xây dựng hệ sinh thái quà lưu niệm mang thông điệp hòa bình.

Từ góc nhìn kết nối toàn quốc, nhà văn Ngô Thảo từng đề xuất công viên Thống Nhất ở hai bờ Hiền Lương như một công trình mang dấu ấn cả nước. Quy hoạch chia lô cho từng tỉnh, thành để dựng không gian văn hóa đặc thù, trở thành “danh thiếp” giới thiệu địa phương và cách thức thể hiện khát vọng hòa bình của mỗi vùng.

Điêu khắc gia Phạm Văn Hạng gợi ý biến hai bờ sông thành công viên hoa nở theo mùa, tạo cảnh quan biểu trưng cho sự sống và tái sinh. Trong bối cảnh thế giới vẫn còn tiếng súng, các hoạt động vì hòa bình không chỉ là nghi lễ mà còn mang giá trị thức tỉnh, khơi dậy hướng tới một đời sống an yên.

Từ cầu Hiền Lương, sông Bến Hải đến thành cổ Quảng Trị, sông Thạch Hãn, địa đạo Vịnh Mốc, đường 9 – Khe Sanh, hệ thống di tích nhắc nhớ quá khứ chia cắt và ý chí thống nhất. Định hướng bảo tồn gắn với sáng tạo không gian công cộng, lễ hội và kỷ vật góp phần kết nối ký ức, nuôi dưỡng đồng tâm hướng tới tương lai.