Các tiêu đề dồn dập báo hiệu leo thang: chiến sự với Iran lan ra ngoài Trung Đông, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) bị lôi kéo, Nga tìm mục tiêu Mỹ, tàu ngầm Mỹ bắn chìm tàu ở Ấn Độ Dương. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cảnh báo điều thêm lực lượng. Dù từng thận trọng với Nga, Donald Trump nay tấn công Iran, nước cung cấp máy bay không người lái cho Moskva, ngay sau tập trận hải quân Nga–Iran gần Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển phần năm dầu thô thế giới.

Truyền thống thận trọng với Kremlin từng chi phối các tổng thống Mỹ thời Chiến tranh Lạnh: Harry Truman từ chối dùng hạt nhân ở Triều Tiên, John F. Kennedy chấp nhận độc tài Cuba và nhẹ nhõm trước Bức tường Berlin, Richard Nixon rút khỏi Việt Nam trong thế thua. Ngay cả Ronald Reagan, biểu tượng chống cộng, cũng ưu tiên các hiệp ước giải trừ vũ khí có thể kiểm chứng hơn là lật đổ Liên Xô; còn các cuộc nổi dậy ở Hungary, Ba Lan hay Mùa xuân Praha gặp phản ứng dè dặt từ Nhà Trắng.

Sau khi Bức tường Berlin sụp đổ, George H. W. Bush giữ thái độ kiềm chế, thậm chí kín đáo khuyên Warsaw và Budapest không ép Nga rút quân, nhưng lại lập liên minh đẩy Saddam Hussein khỏi Kuwait trong 100 giờ. Người kế nhiệm rút ra bài học sai lầm về quyền lực Mỹ: Bill Clinton hứa tập trung kinh tế nhưng vẫn can thiệp ở Somalia, Bosnia, Haiti, Iraq, Sudan, Afghanistan và Nam Tư; George W. Bush hứa khiêm tốn rồi sau 11/9 đưa quân vào Afghanistan và Iraq, để lại tổn thất nặng nề, nhà tù Guantánamo và tra tấn làm hoen ố hình ảnh Mỹ. Barack Obama hứa chấm dứt chiến tranh và đóng Guantánamo, song tăng quân ở Afghanistan, can thiệp Libya dẫn đến cái chết của Muammar Kaddáfí và mở rộng sát thương bằng máy bay không người lái, tên lửa Hellfire ngoài khuôn khổ tư pháp.

Trump thắng cử 2016 nhờ chỉ trích các cuộc chiến Trung Đông và khẩu hiệu “America First”, nhưng vẫn ra lệnh không kích Syria, thả siêu bom ở Afghanistan, tấn công ở Iraq giết một tướng Iran, không kích Yemen và hơn 200 đợt đánh bom Somalia. Joe Biden rút khỏi Afghanistan trong cách thức làm tổn hại thêm uy tín Mỹ, ủng hộ Ukraine mạnh về lời nói nhưng hỗ trợ vật chất thận trọng, đồng thời không phê phán các biện pháp cực đoan của Benjamin Netanjahu.

Gốc rễ xung đột với Iran kéo dài từ thế kỷ 19, khi Anh chi phối sau khi lập Công ty Dầu mỏ Anh–Ba Tư (Anglo-Persian Oil Company, APOC) năm 1909. Sau Thế chiến II, Liên Xô dựa vào Đảng Tudeh (Tudeh Party) còn London bảo vệ APOC, biến Iran thành đấu trường Chiến tranh Lạnh. Năm 1953, Thủ tướng Muhammad Mosaddegh thắng cử và quốc hữu hóa APOC; Winston Churchill và Dwight Eisenhower chỉ đạo Cục Tình báo Trung ương (CIA) cùng Cơ quan Tình báo Mật Anh (MI6) thực hiện Chiến dịch AJAX, thuê đám đông gây bạo loạn, lật đổ Mosaddegh và khôi phục Shah Muhammad Reza Pahlavi, người bị công chúng xem là bù nhìn của phương Tây.

Cuối thập niên 1970, Ayatollah Khomeini từ lưu vong ở Paris tổ chức phong trào lật đổ; Shah chạy khỏi Iran, Mỹ cho ông nhập cảnh chữa bệnh, đám đông chiếm Đại sứ quán Mỹ ở Tehran và bắt giữ con tin suốt 444 ngày. Khủng hoảng làm đảo lộn chính trị nội địa Mỹ, góp phần khiến Jimmy Carter thất cử và Ronald Reagan thắng cử, đồng thời dịch chuyển cử tri trung lưu sang Đảng Cộng hòa. Với một bộ phận người Mỹ cao tuổi, cuộc chiến hiện nay là phần nối dài và sự “báo thù” cho nỗi nhục 1979–1980; người Israel coi việc phá hủy chế độ Iran là vấn đề an ninh quốc gia. Với Trump, đó là bước trượt vào đường lối mạo hiểm có thể khiến cả các tiền nhiệm như Truman đến Reagan phải sửng sốt.

Lý do Trump khai hỏa vẫn bất nhất: từ phá hủy hạt nhân Iran (đã bị Mỹ–Israel đánh phá từ 6/2025) đến diệt bệ phóng tên lửa, đánh chìm hải quân Iran hay chặn hỗ trợ cho các nhóm vũ trang; Bộ trưởng Ngoại giao Marco Rubio còn biện minh “tự vệ phòng ngừa” để đáp trả cuộc tấn công dự kiến của Israel, theo Hiến chương Liên Hợp Quốc. Một nguyên nhân khác được nêu là vụ Epstein: Báo The Wall Street Journal (The Wall Street Journal) cho biết Bộ Tư pháp Mỹ (Department of Justice) giữ 47.635 tài liệu có nhiều lần nhắc tên Trump, khiến Quốc hội, kể cả nhiều nghị sĩ Cộng hòa, đòi làm rõ; trong bối cảnh đó, chiến tranh có thể là cách chuyển hướng. Tuy nhiên, cơ sở cử tri Make America Great Again (MAGA) phải đối mặt chi phí khoảng 1 tỷ USD mỗi ngày và giá xăng tăng; 60% người dân Mỹ phản đối, đặt câu hỏi về “thời hoàng kim” từng được hứa hẹn.