Sau khi Donald Trump lên nắm quyền, ngã rẽ lớn của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tưởng sẽ đến từ việc Mỹ do dự hỗ trợ Ukraine, nhưng rốt cuộc vấn đề còn lớn hơn lại là Iran. Châu Âu từ chối lao vào một cuộc chiến thiếu ủy nhiệm quốc tế vì những lý do hợp lý và có cơ sở, khiến Trump tức giận.

Các động thái cụ thể nối tiếp: Tây Ban Nha đóng không phận với máy bay quân sự dính líu xung đột, Pháp từ chối cho quá cảnh thiết bị Mỹ gửi tới Israel, Ba Lan phát tín hiệu không điều hệ thống Patriot sang Trung Đông. Càng cứng rắn, châu Âu càng đối mặt với chỉ trích gay gắt từ Nhà Trắng (White House), nơi chính quyền Mỹ cảnh báo sẽ có hệ quả đối với NATO.

Trump tiếp tục làm lợi cho Vladimir Putin: sau đòn tấn công vào Iran, giá dầu tăng, gián tiếp bơm thêm tiền cho Nga để tài trợ chiến tranh ở Ukraine. Ông công khai hoài nghi NATO, dọa cân nhắc việc Mỹ rời liên minh và gọi NATO là “hổ giấy”. Nội các không giảm nhẹ phát biểu này: Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth của Bộ Quốc phòng Mỹ (Department of Defense) tán đồng, còn Bộ trưởng Ngoại giao Marco Rubio của Bộ Ngoại giao Mỹ (Department of State) nói rằng nếu NATO chỉ là bảo vệ châu Âu khi bị tấn công thì không mấy lợi cho Mỹ.

Rubio hiểu rõ Điều 5 về hỗ trợ lẫn nhau chỉ từng được kích hoạt một lần, sau vụ khủng bố 11/9, khi Mỹ kêu gọi và đồng minh cùng sang Afghanistan; một số nước sau đó tham gia chiến tranh Iraq nhưng không dưới danh nghĩa NATO. NATO là liên minh phòng thủ; việc Mỹ phàn nàn rằng đồng minh không hỗ trợ cho một đòn tấn công không được tham vấn trước là khiên cưỡng.

Dù vậy, chính Rubio có thể lại là người góp phần “cứu” NATO: các bước đi lập pháp trước đây của ông được cho là đặt rào chắn pháp lý, hạn chế khả năng tổng thống rút Mỹ khỏi NATO nếu không có sự tham gia của Quốc hội. Khung pháp lý này có thể trở thành phanh hãm nếu Trump đẩy xa hơn ý định rời liên minh.

Triển vọng sắp tới xoay quanh cách các quy định đó vận hành trong thực tế, giữa lúc bất đồng Mỹ–châu Âu về Iran leo thang và chiến tranh ở Ukraine chưa hạ nhiệt. Tương lai của NATO phụ thuộc vào cả cục diện chính trị tại Washington lẫn mức độ kiên định của các thủ đô châu Âu.