Tóm tắt
Trong bối cảnh Công đảng (Munkáspárt) khủng hoảng, cử tri chảy sang các đảng xanh và tự do, còn phe hữu và cực hữu đẩy mạnh khẩu hiệu chống di cư, đảng đặt hy vọng vào cựu thị trưởng Manchester Andy Burnham – người được ví như “Botka László của Anh”. Ông vừa được bầu làm lãnh đạo Munkáspárt và ngay sau đó được Vua Charles III chỉ định làm Thủ tướng, đưa ra tầm nhìn 10 năm và hứa hẹn thay đổi chưa từng thấy trong 40 năm, dù chỉ còn khoảng ba năm trước kỳ bầu cử kế tiếp.
Trước đó, ngày 4/7/2024, Munkáspárt giành chiến thắng lịch sử dưới thời Keir Starmer khi Đảng Bảo thủ (Konzervatív Párt) thua nặng; với 34% phiếu, Munkáspárt gần đạt đa số 2/3 do đặc thù hệ thống. Đến 22/6/2026, Starmer tuyên bố từ chức sau khi uy tín lao dốc bởi bạo loạn chống di cư tháng 8/2024, sự trỗi dậy của Đảng Cải cách Vương quốc Anh (Reform UK) và loạt bê bối: Angela Rayner rời ghế vì không nộp đủ khoản thuế phí liên quan căn hộ ven biển trị giá 800 nghìn GBP, Lord Mandelson bị cách chức đại sứ Mỹ do email liên quan Jeffrey Epstein. Mùa thu 2025, 79% cử tri bất mãn với Starmer; khi rời nhiệm sở, ông bị đánh giá tệ nhất kể từ khi Hãng thăm dò Ipsos (Ipsos) đo lường năm 1979, dẫu ông nêu nhiều kết quả tích cực.
Starmer củng cố quyền lợi người lao động và người thuê nhà, lần đầu sau 16 năm rút ngắn danh sách chờ y tế, khởi động quốc hữu hóa đường sắt; kinh tế tăng 2,3% GDP, chỉ kém Mỹ trong G7; nhập cư ròng giảm từ 944 nghìn (2023) xuống 171 nghìn (2025), số vượt eo biển Manche suy giảm; tội phạm dùng dao giảm 8%, số vụ đâm chết giảm 27%. Tuy vậy, theo các nhà báo kỳ cựu của Đài BBC (BBC) và giới truyền thông, ông thất bại trong truyền thông chính trị; giữa tháng 6, 43% cử tri nói hiểu rõ lập trường của Burnham, chỉ 32% nói điều đó về Starmer.
Burnham khác biệt ở cá tính và sự gần gũi: chỉ 16% cử tri thấy Starmer có bản lĩnh, 19% tin ông thấu hiểu người thường; với Burnham, cả hai chỉ số đều 42%. Hình ảnh người mê bóng đá của ông – một fan Everton, từng đá tiền đạo cho đội bóng phong trào của Munkáspárt – khiến thông điệp “người của dân” thuyết phục hơn. Nhiệm vụ trước mắt là nhanh chóng chứng minh năng lực và chi tiết hóa tầm nhìn còn mơ hồ.
Ông phải cân bằng giữa hình ảnh “người ngoài Westminster” và kinh nghiệm chính trường: tốt nghiệp Cambridge, 16 năm làm nghị sĩ, từng giữ chức vụ quốc vụ khanh và bộ trưởng. Burnham là Thủ tướng đầu tiên sau 124 năm chưa từng giữ ghế Tài chính, Nội vụ, Ngoại giao hay Lãnh tụ đối lập trước khi nhậm chức, lại trúng ghế Hạ viện qua bầu cử bổ sung Makerfield với dưới 25 nghìn phiếu và không có đối thủ khi tranh chức lãnh đạo đảng. Lãnh đạo Reform UK Nigel Farage vì thế đòi tổng tuyển cử sớm.
Trong phát biểu đầu tiên trước Phố Downing số 10 (Downing Street 10), Burnham hứa sớm công bố kế hoạch 10 năm, cam kết mang lại “thay đổi lớn nhất 40 năm”, giảm áp lực chi phí sinh hoạt và chấm dứt ngủ đường phố ngay bằng biện pháp đầu tiên. Trọng tâm được khẳng định là phi tập trung hóa quyền lực – điều ông đã viết sách – trao thêm thẩm quyền cho các thị trưởng và chính quyền địa phương; nhiều khả năng đẩy mạnh quốc hữu hóa các dịch vụ thiết yếu (nước, điện, gas, giao thông) và xây nhà ở mới. Với biệt danh “Vua phương Bắc”, ông dự định lập trung tâm chính phủ ở Manchester và chia thời gian làm việc giữa London – Manchester, nhằm tái gắn kết với tầng lớp công nhân Bắc Anh, nhóm chịu nhiều thiệt hại do đóng cửa nhà máy, ủng hộ brexit và gần đây nghiêng mạnh về Reform UK.
Chính phủ mới nhanh chóng hình thành với nhiều hoán đổi: John Healey chuyển từ Quốc phòng sang Tài chính, Ed Miliband nắm Ngoại giao, Shabana Mahmood tiếp tục làm Nội vụ. Burnham tỏ ra tập trung vào nội chính hơn người tiền nhiệm “Never Here Keir”; về đối ngoại, ông thừa nhận Munkáspárt phản ứng chưa đủ mạnh với chiến tranh Gaza, muốn tăng sức ép lên chính phủ Israel và lên án mạnh mẽ bài Do Thái; với brexit, ông từng hy vọng Anh tái gia nhập Liên minh châu Âu trong đời mình nhưng hiện khẳng định tôn trọng trưng cầu 2016 và không trưng cầu lại trong vài năm tới. Trước đó, Starmer từng miễn cưỡng cho phép Mỹ dùng căn cứ Anh cho “hoạt động phòng thủ”.
Thử thách đối ngoại sớm nhất là với Donald Trump: ban đầu ông bị Trump chê chỉ là “thị trưởng một thành phố” và “rất tự do”, nhưng sau đó Trump khen việc ông tỏ ra cởi mở với mở rộng khai thác dầu ở Biển Bắc. Quyết định cấp bách là có cho phép Không quân Mỹ sử dụng căn cứ Anh để phát động đòn tấn công vào Iran trong cuộc chiến đang leo thang hay không, qua đó định hình quan hệ với đồng minh quan trọng nhất, trong khi Burnham chỉ có ít thời gian để biến sức hút cá nhân thành kết quả cụ thể trước kỳ bầu cử tới.
Trước đó, ngày 4/7/2024, Munkáspárt giành chiến thắng lịch sử dưới thời Keir Starmer khi Đảng Bảo thủ (Konzervatív Párt) thua nặng; với 34% phiếu, Munkáspárt gần đạt đa số 2/3 do đặc thù hệ thống. Đến 22/6/2026, Starmer tuyên bố từ chức sau khi uy tín lao dốc bởi bạo loạn chống di cư tháng 8/2024, sự trỗi dậy của Đảng Cải cách Vương quốc Anh (Reform UK) và loạt bê bối: Angela Rayner rời ghế vì không nộp đủ khoản thuế phí liên quan căn hộ ven biển trị giá 800 nghìn GBP, Lord Mandelson bị cách chức đại sứ Mỹ do email liên quan Jeffrey Epstein. Mùa thu 2025, 79% cử tri bất mãn với Starmer; khi rời nhiệm sở, ông bị đánh giá tệ nhất kể từ khi Hãng thăm dò Ipsos (Ipsos) đo lường năm 1979, dẫu ông nêu nhiều kết quả tích cực.
Starmer củng cố quyền lợi người lao động và người thuê nhà, lần đầu sau 16 năm rút ngắn danh sách chờ y tế, khởi động quốc hữu hóa đường sắt; kinh tế tăng 2,3% GDP, chỉ kém Mỹ trong G7; nhập cư ròng giảm từ 944 nghìn (2023) xuống 171 nghìn (2025), số vượt eo biển Manche suy giảm; tội phạm dùng dao giảm 8%, số vụ đâm chết giảm 27%. Tuy vậy, theo các nhà báo kỳ cựu của Đài BBC (BBC) và giới truyền thông, ông thất bại trong truyền thông chính trị; giữa tháng 6, 43% cử tri nói hiểu rõ lập trường của Burnham, chỉ 32% nói điều đó về Starmer.
Burnham khác biệt ở cá tính và sự gần gũi: chỉ 16% cử tri thấy Starmer có bản lĩnh, 19% tin ông thấu hiểu người thường; với Burnham, cả hai chỉ số đều 42%. Hình ảnh người mê bóng đá của ông – một fan Everton, từng đá tiền đạo cho đội bóng phong trào của Munkáspárt – khiến thông điệp “người của dân” thuyết phục hơn. Nhiệm vụ trước mắt là nhanh chóng chứng minh năng lực và chi tiết hóa tầm nhìn còn mơ hồ.
Ông phải cân bằng giữa hình ảnh “người ngoài Westminster” và kinh nghiệm chính trường: tốt nghiệp Cambridge, 16 năm làm nghị sĩ, từng giữ chức vụ quốc vụ khanh và bộ trưởng. Burnham là Thủ tướng đầu tiên sau 124 năm chưa từng giữ ghế Tài chính, Nội vụ, Ngoại giao hay Lãnh tụ đối lập trước khi nhậm chức, lại trúng ghế Hạ viện qua bầu cử bổ sung Makerfield với dưới 25 nghìn phiếu và không có đối thủ khi tranh chức lãnh đạo đảng. Lãnh đạo Reform UK Nigel Farage vì thế đòi tổng tuyển cử sớm.
Trong phát biểu đầu tiên trước Phố Downing số 10 (Downing Street 10), Burnham hứa sớm công bố kế hoạch 10 năm, cam kết mang lại “thay đổi lớn nhất 40 năm”, giảm áp lực chi phí sinh hoạt và chấm dứt ngủ đường phố ngay bằng biện pháp đầu tiên. Trọng tâm được khẳng định là phi tập trung hóa quyền lực – điều ông đã viết sách – trao thêm thẩm quyền cho các thị trưởng và chính quyền địa phương; nhiều khả năng đẩy mạnh quốc hữu hóa các dịch vụ thiết yếu (nước, điện, gas, giao thông) và xây nhà ở mới. Với biệt danh “Vua phương Bắc”, ông dự định lập trung tâm chính phủ ở Manchester và chia thời gian làm việc giữa London – Manchester, nhằm tái gắn kết với tầng lớp công nhân Bắc Anh, nhóm chịu nhiều thiệt hại do đóng cửa nhà máy, ủng hộ brexit và gần đây nghiêng mạnh về Reform UK.
Chính phủ mới nhanh chóng hình thành với nhiều hoán đổi: John Healey chuyển từ Quốc phòng sang Tài chính, Ed Miliband nắm Ngoại giao, Shabana Mahmood tiếp tục làm Nội vụ. Burnham tỏ ra tập trung vào nội chính hơn người tiền nhiệm “Never Here Keir”; về đối ngoại, ông thừa nhận Munkáspárt phản ứng chưa đủ mạnh với chiến tranh Gaza, muốn tăng sức ép lên chính phủ Israel và lên án mạnh mẽ bài Do Thái; với brexit, ông từng hy vọng Anh tái gia nhập Liên minh châu Âu trong đời mình nhưng hiện khẳng định tôn trọng trưng cầu 2016 và không trưng cầu lại trong vài năm tới. Trước đó, Starmer từng miễn cưỡng cho phép Mỹ dùng căn cứ Anh cho “hoạt động phòng thủ”.
Thử thách đối ngoại sớm nhất là với Donald Trump: ban đầu ông bị Trump chê chỉ là “thị trưởng một thành phố” và “rất tự do”, nhưng sau đó Trump khen việc ông tỏ ra cởi mở với mở rộng khai thác dầu ở Biển Bắc. Quyết định cấp bách là có cho phép Không quân Mỹ sử dụng căn cứ Anh để phát động đòn tấn công vào Iran trong cuộc chiến đang leo thang hay không, qua đó định hình quan hệ với đồng minh quan trọng nhất, trong khi Burnham chỉ có ít thời gian để biến sức hút cá nhân thành kết quả cụ thể trước kỳ bầu cử tới.
