Giáo sư Antoni Dudek nhận định Luật và Công lý (Prawo i Sprawiedliwość, PiS) đang ở trong quá trình tan rã, bắt đầu ngay sau bầu cử Quốc hội 2023. Ông nhắc lại khi đó Mateusz Morawiecki vừa chúc Jarosław Kaczyński sức khỏe, vừa ám chỉ mình có thể lãnh đạo đảng nếu chủ tịch suy yếu, đồng thời bày tỏ sẵn sàng tranh cử tổng thống dưới cờ PiS.

Ông mô tả đây là phản ứng dây chuyền kéo dài đến hiện tại và sẽ còn tiếp diễn. Trước tối hậu thư của Kaczyński buộc rút khỏi các hội nhóm nội bộ trước 23/7 nếu không sẽ bị khai trừ, Dudek cho rằng có thể sẽ có động thái đình chỉ thay vì khai trừ để tạm đóng băng khủng hoảng.

Theo ông, trong PiS diễn ra một cuộc chiến tâm lý: Morawiecki muốn bị đuổi hơn là tự rời, còn Kaczyński muốn điều ngược lại. Dudek khẳng định Morawiecki sẽ không tranh cử từ danh sách PiS trong bầu cử năm tới và sau đó cũng không còn ở PiS.

Ông coi xung đột là thực chất chứ không phải dàn dựng. Kịch bản giả vờ chia rẽ chỉ có lý nếu Morawiecki lập đảng riêng giành khoảng 10% rồi tái hợp để PiS có câu lạc bộ lớn nhất tại Hạ viện Ba Lan (Sejm), nhưng ông đánh giá điều đó phi thực tế. Nếu tách ra, Morawiecki chỉ có thể lấy của PiS vài điểm phần trăm.

Dudek nhận định Morawiecki không muốn rời chính trị nhưng đã hiểu rằng không thể tiếp quản toàn bộ PiS, nên tìm cách lùi bước để giữ khả năng hợp tác về sau. Vì thế ông ta muốn bị chủ tịch khai trừ để người kế nhiệm Kaczyński dễ nối lại hợp tác; mục tiêu là không đốt hết các cây cầu, dù đó là viễn cảnh còn xa.

Ông nhấn mạnh nhu cầu có thời gian cách ly đối với các cựu thủ tướng ở Ba Lan: cần vài năm rời khỏi tâm điểm rồi mới trở lại. Morawiecki chưa chấp nhận điều này, vẫn muốn hiện diện như nhân vật hạng nhất; theo Dudek, đã đến lúc nên tạm lui để có thể quay lại sau.

Dudek cũng nhắc tới hiệp hội Phát triển Plus (Rozwój Plus) do Morawiecki lập hồi tháng 4, vốn làm gia tăng căng thẳng khi bị xem là hạt nhân quyền lực riêng. Bên trong PiS còn có tranh chấp giữa phe ủng hộ Morawiecki và nhóm gắn với cựu Bộ trưởng Tư pháp Zbigniew Ziobro.