Hai thập kỷ sau “cú sốc Trung Quốc” đầu tiên với làn sóng hàng rẻ làm tê liệt một phần công nghiệp phương Tây, một làn sóng thứ hai mạnh hơn đang trỗi dậy. Trọng tâm không còn là hàng tiêu dùng đơn giản mà là các ngành chiến lược quyết định tương lai kinh tế toàn cầu, đe dọa trực diện năng lực cạnh tranh của châu Âu.

Theo Thời báo Tài chính (Financial Times), các doanh nghiệp Trung Quốc hiện dẫn đầu xe điện, pin, tấm pin mặt trời, tuabin gió và robot. Lợi thế đến từ quy mô thị trường nội địa, trợ cấp nhà nước, lao động lành nghề và đặc biệt là cạnh tranh nội bộ khốc liệt khiến biên lợi nhuận trong nhiều ngành gần như bằng 0.

Câu chuyện của doanh nhân Huang Sien cho thấy áp lực giá: từ 2019 công ty ông nâng sản lượng cảm biến cho xe điện từ 20 nghìn lên 10 triệu chiếc mỗi năm, giá bán lao dốc buộc phải theo đuổi quy mô, tối ưu quy trình và thay người bằng robot. Nhờ cải tiến liên tục, sản phẩm được bán rẻ bằng khoảng một phần mười so với đối thủ phương Tây.

Tình trạng tương tự diễn ra tại các hãng như BYD, thường xuyên giảm giá xe điện, và trong năng lượng mặt trời, nơi công suất Trung Quốc vượt gấp đôi nhu cầu toàn cầu. Dù thừa cung và nhiều nơi chấp nhận lỗ, các nhà sản xuất vẫn duy trì sản lượng, tạo sức ép tràn ra thị trường thế giới.

Hệ quả là doanh nghiệp Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường có biên lợi nhuận cao hơn. Năm 2025 thặng dư thương mại đạt kỷ lục 1 nghìn tỷ USD, và quý I năm nay xuất khẩu tiếp tục tăng 15% so với cùng kỳ, khuếch đại thách thức cho các nhà sản xuất châu Âu.

Trước áp lực này, ngày càng nhiều công ty phương Tây chuyển một phần nghiên cứu và sản xuất sang Trung Quốc; Volkswagen mở trung tâm phát triển tại đây, còn LEM đưa mảng nghiên cứu sang Trung Quốc. Xu hướng được dự báo sẽ lan rộng khi chuỗi cung ứng, chi phí và tốc độ đổi mới nghiêng về phía các cơ sở tại Trung Quốc.

Câu hỏi còn lại là phản ứng chính sách của châu Âu trước làn sóng hàng hóa Trung Quốc ngày càng rẻ và tinh vi. Emmanuel Macron cảnh báo đây là vấn đề sống còn với công nghiệp châu Âu, khi doanh nghiệp Trung Quốc còn hưởng lợi từ đất đai rẻ, ưu đãi thuế và tín dụng ưu đãi—những điều kiện mà phần lớn doanh nghiệp phương Tây khó tiếp cận.