Báo cáo Giám sát Giáo dục 2026 do Sáng kiến Kinh tế Thị trường Xã hội Mới (Initiative Neue Soziale Marktwirtschaft) đặt hàng cho thấy trình độ chung đi xuống và khoảng cách giữa nhóm học vấn cao và nhóm xa rời giáo dục nới rộng. Gần một phần năm người trưởng thành trẻ không có bằng cấp, kéo theo cơ hội thu nhập kém và thiếu hụt lực lượng “chuyên môn” cho kinh tế.

Khái niệm “vươn lên” chỉ những người đạt trình độ cao hơn cha mẹ, còn “tụt hạng” là thấp hơn. Tỷ lệ “vươn lên” ở nhóm 35–44 tuổi tăng từ 23% năm 2004 lên 29,1% năm 2024, nhưng “tụt hạng” cũng tăng từ 3,7% lên 7,6%. Dù bằng cấp danh nghĩa tăng, năng lực thực của học sinh tiếp tục suy giảm, phù hợp với kết quả PISA những năm gần đây.

Sáng kiến Kinh tế Thị trường Xã hội Mới (Initiative Neue Soziale Marktwirtschaft) là tổ chức vận động do Hiệp hội Chủ sử dụng lao động ngành kim loại và điện (Gesamtmetall) sáng lập và tài trợ; trong Sổ đăng ký vận động hành lang của Quốc hội Liên bang Đức (Bundestag) tổ chức này được ghi nhận là đại diện lợi ích của Gesamtmetall. Mục tiêu nghiên cứu là nhìn hệ thống giáo dục Đức từ góc độ kinh tế.

Nguyên nhân được nêu gồm thiếu giáo dục mầm non cho nhóm cần hỗ trợ, nhất là trẻ em từ các môi trường xa rời giáo dục, khiến bất lợi tích tụ sớm và dẫn tới nguy cơ không có bằng nghề. Đề xuất là đánh giá năng lực ngôn ngữ và các kỹ năng khác ở tuổi 4, chỉ hỗ trợ có mục tiêu cho những trẻ có nhu cầu để hiệu quả và tiết kiệm chi phí.

Trong bối cảnh bốn biến đổi “4D” – dân số học, số hóa, khử carbon và phi toàn cầu hóa – vị thế kinh tế cần nền tảng giáo dục cao để tăng khả năng chống chịu. Nâng chuẩn năng lực thực chất được coi là then chốt cho sức cạnh tranh dài hạn.

Xếp hạng các bang cho thấy chênh lệch quen thuộc: Sachsen, Bayern, Hamburg và Baden-Württemberg đứng đầu, trong khi Bremen xếp cuối. Sự khác biệt vùng miền tiếp tục là đặc điểm nổi bật của bức tranh giáo dục quốc gia.