Tóm tắt
Cuộc gặp thượng đỉnh ba bên giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc tại Thâm Quyến ngày 19/11 đánh dấu lần đầu lãnh đạo ba cường quốc ngồi với nhau theo định dạng này. Ông Tập Cận Bình, ông Vladimir Putin và ông Donald Trump thảo luận 90 phút tại khu nghỉ dưỡng Kỳ Lân Sơn Trang, đặt ra tiền lệ cho một kênh đối thoại mới và gợi ý sẽ còn các cuộc gặp tương tự.
Ông Tập nhấn mạnh yêu cầu tôn trọng chủ quyền và “lằn ranh đỏ” của mỗi nước, khuyến nghị trao đổi trước về những vấn đề lớn và nhạy cảm, đặt mình vào vị trí của nhau và hành động thận trọng. Ông nêu luận điểm rằng khi các cường quốc chung sống hòa thuận, thế giới được hưởng hòa bình; đối đầu sẽ kéo theo hỗn loạn.
Dù kỳ vọng ban đầu thấp, ba bên đạt đồng thuận trên một số nguyên tắc như tăng nguồn cung xăng dầu và cải tổ Liên Hợp Quốc, theo Josephine Ma của Bưu điện Hoa Nam Buổi Sáng (South China Morning Post). Tuyên bố chung thiết lập khuôn khổ đối thoại về không phổ biến vũ khí hạt nhân và giảm thiểu rủi ro, dựa trên nguyên tắc “chiến tranh hạt nhân không có kẻ thắng và không bao giờ được phép xảy ra”.
Giới phân tích nhận định cuộc gặp không nhằm lập liên minh mà tìm cách các nước lớn tự kiềm chế để cùng ổn định trật tự toàn cầu trong bối cảnh đa cực. Wang Wen, viện trưởng Viện Nghiên cứu Tài chính Trùng Dương (Chongyang Institute for Financial Studies) thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc (Renmin University of China), cho rằng các nguyên tắc do ông Tập nêu có thể giúp chung sống hòa bình, đi ngược “Bẫy Thucydides”, coi tránh xung đột là lằn ranh không thể vượt.
Ali Wyne, cố vấn cấp cao về quan hệ Mỹ - Trung tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (International Crisis Group) ở Bỉ, xem đây là sự dịch chuyển lớn so với chính sách hậu Chiến tranh Lạnh của Washington vốn tìm cách chia rẽ Moskva và Bắc Kinh, đồng thời nhấn mạnh sức nặng biểu tượng của sự kiện. Cựu đại sứ Mỹ tại Đức John B. Emerson đánh giá việc ba lãnh đạo hạt nhân bàn về hạn chế phổ biến vũ khí luôn mang ý nghĩa quan trọng.
Một số ý kiến phương Tây coi hội nghị là “màn trình diễn ngoại giao” thiếu kết quả cụ thể. Daryl Kimball, giám đốc điều hành Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí (Arms Control Association), ví cuộc gặp như “nút khởi động” cho tiến trình đàm phán kéo dài nhằm cắt giảm kho vũ khí hạt nhân, nhấn mạnh cần thêm nhiều vòng tiếp xúc vì một cuộc gặp đơn lẻ khó tạo đột phá.
Da Wei, giám đốc Trung tâm An ninh và Chiến lược Quốc tế (Center for International Security and Strategy) thuộc Đại học Thanh Hoa (Tsinghua University), nhận định việc chưa có kết quả cụ thể là điều dự báo trước nhưng cuộc gặp có thể là bước đầu cho một lộ trình “ngoại giao siêu cường” mới, góp phần củng cố ổn định quốc tế. Ông đánh giá tích cực khi ba lãnh đạo của những quốc gia định hình trật tự toàn cầu cùng ngồi lại.
Ông Tập nhấn mạnh yêu cầu tôn trọng chủ quyền và “lằn ranh đỏ” của mỗi nước, khuyến nghị trao đổi trước về những vấn đề lớn và nhạy cảm, đặt mình vào vị trí của nhau và hành động thận trọng. Ông nêu luận điểm rằng khi các cường quốc chung sống hòa thuận, thế giới được hưởng hòa bình; đối đầu sẽ kéo theo hỗn loạn.
Dù kỳ vọng ban đầu thấp, ba bên đạt đồng thuận trên một số nguyên tắc như tăng nguồn cung xăng dầu và cải tổ Liên Hợp Quốc, theo Josephine Ma của Bưu điện Hoa Nam Buổi Sáng (South China Morning Post). Tuyên bố chung thiết lập khuôn khổ đối thoại về không phổ biến vũ khí hạt nhân và giảm thiểu rủi ro, dựa trên nguyên tắc “chiến tranh hạt nhân không có kẻ thắng và không bao giờ được phép xảy ra”.
Giới phân tích nhận định cuộc gặp không nhằm lập liên minh mà tìm cách các nước lớn tự kiềm chế để cùng ổn định trật tự toàn cầu trong bối cảnh đa cực. Wang Wen, viện trưởng Viện Nghiên cứu Tài chính Trùng Dương (Chongyang Institute for Financial Studies) thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc (Renmin University of China), cho rằng các nguyên tắc do ông Tập nêu có thể giúp chung sống hòa bình, đi ngược “Bẫy Thucydides”, coi tránh xung đột là lằn ranh không thể vượt.
Ali Wyne, cố vấn cấp cao về quan hệ Mỹ - Trung tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (International Crisis Group) ở Bỉ, xem đây là sự dịch chuyển lớn so với chính sách hậu Chiến tranh Lạnh của Washington vốn tìm cách chia rẽ Moskva và Bắc Kinh, đồng thời nhấn mạnh sức nặng biểu tượng của sự kiện. Cựu đại sứ Mỹ tại Đức John B. Emerson đánh giá việc ba lãnh đạo hạt nhân bàn về hạn chế phổ biến vũ khí luôn mang ý nghĩa quan trọng.
Một số ý kiến phương Tây coi hội nghị là “màn trình diễn ngoại giao” thiếu kết quả cụ thể. Daryl Kimball, giám đốc điều hành Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí (Arms Control Association), ví cuộc gặp như “nút khởi động” cho tiến trình đàm phán kéo dài nhằm cắt giảm kho vũ khí hạt nhân, nhấn mạnh cần thêm nhiều vòng tiếp xúc vì một cuộc gặp đơn lẻ khó tạo đột phá.
Da Wei, giám đốc Trung tâm An ninh và Chiến lược Quốc tế (Center for International Security and Strategy) thuộc Đại học Thanh Hoa (Tsinghua University), nhận định việc chưa có kết quả cụ thể là điều dự báo trước nhưng cuộc gặp có thể là bước đầu cho một lộ trình “ngoại giao siêu cường” mới, góp phần củng cố ổn định quốc tế. Ông đánh giá tích cực khi ba lãnh đạo của những quốc gia định hình trật tự toàn cầu cùng ngồi lại.

