Hãng tin Reuters (Reuters) dẫn email nội bộ của Bộ Quốc phòng Mỹ (Pentagon) cho thấy cân nhắc trừng phạt các đồng minh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) vì thiếu hợp tác trong chiến dịch chống Iran, đặc biệt từ chối quyền tiếp cận, đặt căn cứ và bay qua (ABO). Tây Ban Nha bị nêu đích danh khi không cho dùng căn cứ Rota, Moron và không mở không phận, khiến khả năng bị “đình chỉ” trong NATO được cân nhắc. Các lựa chọn khác gồm hạn chế các nước “khó” tiếp cận vị trí chủ chốt trong NATO và xem xét lại lập trường của Mỹ về quần đảo Falkland, bất lợi cho Anh.

Căng thẳng giữa Washington và NATO leo thang khi Donald Trump chỉ trích đồng minh không điều hải quân hỗ trợ khai thông eo biển Hormuz sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch chống Iran từ 28/2, đồng thời đe dọa rút Mỹ khỏi NATO. Theo chuyên gia Sławomir Dębski, những cân nhắc như vậy là điều dễ hiểu; chính quyền Mỹ từng phê phán lập trường của Pedro Sanchez và ở một giai đoạn cả Keir Starmer. Sự bực bội với các hạn chế về căn cứ mang tính lưỡng đảng, khi cả một số chính trị gia Dân chủ cũng nêu nghi vấn về mức độ trung thành đồng minh.

Thư ký báo chí Lầu Năm Góc Kingsley Wilson, nhắc lại lời Trump, nói rằng “dù Mỹ đã làm nhiều cho đồng minh NATO, họ không đứng cạnh chúng ta”, và “Bộ Chiến tranh” sẽ bảo đảm tổng thống có các phương án khả tín để các đồng minh thôi là “hổ giấy”, từ chối bình luận thêm về thảo luận nội bộ. Về nguồn rò rỉ, Dębski cho rằng có thể đây là tín hiệu cảnh báo nhằm siết kỷ luật đồng minh, nhưng cũng có khả năng là nỗ lực phá hoại từ các quan chức phản đối; điều này khác thường vì chính quyền Trump vốn khá kín tiếng với loại tài liệu này.

Trọng tâm nhạy cảm là Tây Ban Nha. Dębski nhận định Madrid không đáp ứng nghĩa vụ theo Điều 3 của Hiệp ước Washington về duy trì lực lượng đủ để thực thi cam kết, lại thuộc nhóm cuối về chi tiêu quốc phòng trong NATO. Vừa hạn chế Mỹ sử dụng căn cứ, vừa nói về ý tưởng “NATO châu Âu” đã gây ngạc nhiên và bực dọc trong liên minh.

Về pháp lý, Dębski khẳng định không thể “đình chỉ” một thành viên NATO. Tuy vậy, tổng thống Mỹ có nhiều đòn bẩy phi chính thức: có thể đóng các căn cứ Mỹ, làm khó hoạt động thường nhật của NATO, cắt giảm hoặc rút nhân sự Mỹ. Với thẩm quyền hành pháp về đối ngoại và an ninh, tổng thống thậm chí có thể yêu cầu Tư lệnh Tối cao Đồng minh châu Âu (SACEUR) – hiện là tướng Alexus Grynkewich – từ chức.

Trong bối cảnh bất định, châu Âu tìm “kế hoạch B” như một cấu trúc phòng thủ thuần châu Âu, không phụ thuộc Washington. Dębski bác khả năng này theo khuôn khổ hiện hành: Hiệp ước Lisbon không cho phép lập “quân đội châu Âu”, thẩm quyền quốc phòng thuộc các quốc gia; thay đổi đòi hỏi trưng cầu dân ý khó thành công. Ông cũng nhắc tới cuộc phỏng vấn của Donald Tusk với Thời báo Tài chính (Financial Times), phê phán phát biểu về độ tin cậy của Mỹ với NATO là không có lợi, như “đổ thêm dầu vào lửa”.