Tóm tắt
Ngày 11/11 gợi nhớ kết thúc Thế chiến I và biểu tượng hoa anh túc từ thơ John McCrae. Ở Slovakia, tưởng niệm các chiến sĩ trong Khởi nghĩa Quốc gia Slovakia (Slovenské národné povstanie) và những người chiến đấu ở nước ngoài, cùng các cựu binh hiện đại tại Nam Tư cũ, Afghanistan, Iraq, Syria. Các ký ức được ghi lại bởi Tổ chức dân sự Post Bellum (Post Bellum) trong Lưu trữ Memory of Nations (Memory of Nations).
Daniel Kostsánszky, sinh năm 1929 tại Michalovce, mất mẹ sau khi Vệ binh Hlinka (Hlinkova garda) bắt cha vào trại lao động năm 1943. Tháng 11/1944, khi Michalovce đã do Hồng quân Liên Xô (Červená armáda) giải phóng, cậu 15 tuổi lén nhập ngũ, mang theo nắm đất từ mộ mẹ. Bị từ chối vì tuổi, cậu nghe lời một sĩ quan Liên Xô sang Mukačevo khai 18 tuổi và được đưa vào Phương diện quân Ukraina 4 (4. ukrajinský front), làm phụ tá xạ thủ trung liên giữa bão lửa kaťuša và cối; nhận rượu vodka trước trận nhưng nhường lại, nhiều lần phải xung phong dưới họng súng chỉ huy. Vượt sông Visla đóng băng dưới hỏa lực, quần áo đông cứng, cậu hát để không ngất; sau đó trúng mìn, điều trị tại Bielsko-Biała vì cả viêm thận do nằm băng giá.
Hồi phục xong, cậu tới trại Auschwitz-Birkenau, chứng kiến tội ác và quyết tâm trở lại mặt trận. Trong các trận ác liệt ở Ostrava, trước khi chiến tranh kết thúc 10 ngày, Daniel bị thương cả hai chân, chân phải gần như đứt rời; chịu đau đớn tới đêm mới được tải thương. Cậu nằm viện hai tháng ở Kraków, rồi sang Kharkiv cắt cụt dưới gối và chờ chân giả gần một năm, sau đó tập kết gần Odesa và trở về Bratislava. Tái ngộ gia đình, cậu tiếc vì đã bỏ lại bộ hồ sơ và giấy khen khi vứt bỏ quân phục đầy rận.
Michal Magura, sinh năm 1925 tại Pozdišovce, bị chiêu mộ với lời trấn an rằng sẽ đi làm thợ may, nhưng do thương vong lớn đã ra tiền tuyến. Đúng mồng 1/1/1945, anh tình nguyện vào Quân đoàn 1 Tiệp Khắc (1. československý armádny zbor), huấn luyện cấp tốc tại Snina và trở thành xạ thủ trung liên vì tháo lắp nhanh, bắn tốt.
Đơn vị hành quân đánh chiếm Liptovský Mikuláš trong những trận khốc liệt nhất trên đất Slovakia; ngay đợt tập kích đêm đầu, hai người tiếp đạn của anh ngã xuống tức thì. Sau khi chỉnh trang ở Konská, đơn vị chuyển về Smrečany, đánh giằng co suốt tháng 3; có ngày họ chống 5 xe tăng Đức chỉ với súng chống tăng và trung liên, được pháo chống tăng trên sườn núi yểm trợ mới thoát. Đối diện còn có cả binh sĩ Hungary và các sắc tộc khác mặc quân phục Đức, bị quân Đức phía sau kèm chặt; trước giờ xung phong, lính uống chút rượu rum để giảm sợ hãi. Ngày 4/4/1945, Liptovský Mikuláš được giải phóng nhưng Michal bị thương nặng ở chân, qua các trạm cứu thương tới Vyšné Hágy điều trị hai tháng; gần 20 trai làng đi lính, bốn người không trở về. Hòa bình, anh về lại đại đội ở Dolný Kubín, rồi ra Žitný ostrov gần Veľký Meder gác biên giới, sau chuyển về đại đội kỹ thuật ở Žilina sửa quân trang, tiếp đó sang Martin và xuất ngũ 3/1/1947.
Trong số các cựu binh hiện đại, Ľubomír Kolenčík (sinh 1948, Galanta) – chuyên gia công binh – năm 1993 được giao chỉ huy tiểu đoàn công binh Slovakia đầu tiên trong Lực lượng Bảo vệ Liên Hợp Quốc (UNPROFOR) tại Nam Tư cũ. Ông gấp rút lập lực lượng 600 người trong hai tháng giữa muôn vàn thách thức, khi ở Sereď chỉ 2/150 kỹ thuật viên nhận lời, buộc phải tuyển trên toàn quốc. Đến vùng chiến sự hoang tàn, ông không biết tiếng Anh nhưng vẫn gánh toàn bộ trách nhiệm, đối phó cả bất ổn nội bộ từ các “ma cũ” của tiểu đoàn Tiệp Khắc tiếp quản, chuyện tuồn nhu yếu phẩm, đến sự cố xe tăng bị người Serbia cướp hay lính bị người Croatia bắt, và cả hớ hênh ngoại giao khi đãi thịt heo cho chỉ huy Jordan theo đạo Hồi.
Dưới quyền ông, đơn vị Slovakia rà phá bãi mìn lạ và xây cầu qua sông Neretva, tái thông “Con đường Sự sống” cho tiếp tế Sarajevo. Họ nhận được Chứng nhận danh dự của Tổng chỉ huy UNPROFOR, nhưng về nước năm 1994 ông bị giáng cấp, rời quân ngũ, sau đó làm quản trị hệ thống và đồng sáng lập, làm chủ tịch danh dự của Hội Cựu chiến binh Slovakia (Únia vojenských veteránov SR), kiên trì kêu gọi hỗ trợ xã hội tốt hơn cho cựu binh. Nhân dịp 11/11, Post Bellum tổ chức quyên góp với biểu tượng hoa anh túc; Memory of Nations đã công bố hơn 12 nghìn câu chuyện và dùng tiền ủng hộ để tiếp tục ghi chép, giáo dục cộng đồng; thông tin và đóng góp tại memoryofnations.sk và denveteranov.sk.
Daniel Kostsánszky, sinh năm 1929 tại Michalovce, mất mẹ sau khi Vệ binh Hlinka (Hlinkova garda) bắt cha vào trại lao động năm 1943. Tháng 11/1944, khi Michalovce đã do Hồng quân Liên Xô (Červená armáda) giải phóng, cậu 15 tuổi lén nhập ngũ, mang theo nắm đất từ mộ mẹ. Bị từ chối vì tuổi, cậu nghe lời một sĩ quan Liên Xô sang Mukačevo khai 18 tuổi và được đưa vào Phương diện quân Ukraina 4 (4. ukrajinský front), làm phụ tá xạ thủ trung liên giữa bão lửa kaťuša và cối; nhận rượu vodka trước trận nhưng nhường lại, nhiều lần phải xung phong dưới họng súng chỉ huy. Vượt sông Visla đóng băng dưới hỏa lực, quần áo đông cứng, cậu hát để không ngất; sau đó trúng mìn, điều trị tại Bielsko-Biała vì cả viêm thận do nằm băng giá.
Hồi phục xong, cậu tới trại Auschwitz-Birkenau, chứng kiến tội ác và quyết tâm trở lại mặt trận. Trong các trận ác liệt ở Ostrava, trước khi chiến tranh kết thúc 10 ngày, Daniel bị thương cả hai chân, chân phải gần như đứt rời; chịu đau đớn tới đêm mới được tải thương. Cậu nằm viện hai tháng ở Kraków, rồi sang Kharkiv cắt cụt dưới gối và chờ chân giả gần một năm, sau đó tập kết gần Odesa và trở về Bratislava. Tái ngộ gia đình, cậu tiếc vì đã bỏ lại bộ hồ sơ và giấy khen khi vứt bỏ quân phục đầy rận.
Michal Magura, sinh năm 1925 tại Pozdišovce, bị chiêu mộ với lời trấn an rằng sẽ đi làm thợ may, nhưng do thương vong lớn đã ra tiền tuyến. Đúng mồng 1/1/1945, anh tình nguyện vào Quân đoàn 1 Tiệp Khắc (1. československý armádny zbor), huấn luyện cấp tốc tại Snina và trở thành xạ thủ trung liên vì tháo lắp nhanh, bắn tốt.
Đơn vị hành quân đánh chiếm Liptovský Mikuláš trong những trận khốc liệt nhất trên đất Slovakia; ngay đợt tập kích đêm đầu, hai người tiếp đạn của anh ngã xuống tức thì. Sau khi chỉnh trang ở Konská, đơn vị chuyển về Smrečany, đánh giằng co suốt tháng 3; có ngày họ chống 5 xe tăng Đức chỉ với súng chống tăng và trung liên, được pháo chống tăng trên sườn núi yểm trợ mới thoát. Đối diện còn có cả binh sĩ Hungary và các sắc tộc khác mặc quân phục Đức, bị quân Đức phía sau kèm chặt; trước giờ xung phong, lính uống chút rượu rum để giảm sợ hãi. Ngày 4/4/1945, Liptovský Mikuláš được giải phóng nhưng Michal bị thương nặng ở chân, qua các trạm cứu thương tới Vyšné Hágy điều trị hai tháng; gần 20 trai làng đi lính, bốn người không trở về. Hòa bình, anh về lại đại đội ở Dolný Kubín, rồi ra Žitný ostrov gần Veľký Meder gác biên giới, sau chuyển về đại đội kỹ thuật ở Žilina sửa quân trang, tiếp đó sang Martin và xuất ngũ 3/1/1947.
Trong số các cựu binh hiện đại, Ľubomír Kolenčík (sinh 1948, Galanta) – chuyên gia công binh – năm 1993 được giao chỉ huy tiểu đoàn công binh Slovakia đầu tiên trong Lực lượng Bảo vệ Liên Hợp Quốc (UNPROFOR) tại Nam Tư cũ. Ông gấp rút lập lực lượng 600 người trong hai tháng giữa muôn vàn thách thức, khi ở Sereď chỉ 2/150 kỹ thuật viên nhận lời, buộc phải tuyển trên toàn quốc. Đến vùng chiến sự hoang tàn, ông không biết tiếng Anh nhưng vẫn gánh toàn bộ trách nhiệm, đối phó cả bất ổn nội bộ từ các “ma cũ” của tiểu đoàn Tiệp Khắc tiếp quản, chuyện tuồn nhu yếu phẩm, đến sự cố xe tăng bị người Serbia cướp hay lính bị người Croatia bắt, và cả hớ hênh ngoại giao khi đãi thịt heo cho chỉ huy Jordan theo đạo Hồi.
Dưới quyền ông, đơn vị Slovakia rà phá bãi mìn lạ và xây cầu qua sông Neretva, tái thông “Con đường Sự sống” cho tiếp tế Sarajevo. Họ nhận được Chứng nhận danh dự của Tổng chỉ huy UNPROFOR, nhưng về nước năm 1994 ông bị giáng cấp, rời quân ngũ, sau đó làm quản trị hệ thống và đồng sáng lập, làm chủ tịch danh dự của Hội Cựu chiến binh Slovakia (Únia vojenských veteránov SR), kiên trì kêu gọi hỗ trợ xã hội tốt hơn cho cựu binh. Nhân dịp 11/11, Post Bellum tổ chức quyên góp với biểu tượng hoa anh túc; Memory of Nations đã công bố hơn 12 nghìn câu chuyện và dùng tiền ủng hộ để tiếp tục ghi chép, giáo dục cộng đồng; thông tin và đóng góp tại memoryofnations.sk và denveteranov.sk.

