Tuần này, Tòa án Hiến pháp (Ústavný súd) khẳng định chính phủ Slovakia không thể cố ý trì hoãn các nghĩa vụ do phanh nợ quy định; đến mùa thu vẫn phải thực hiện, nếu không cơ quan này có thể hủy ngân sách. Đồng thời, việc xin bỏ phiếu tín nhiệm phải diễn ra không trì hoãn vô lý và có khả năng các thẩm phán sẽ đưa ra hướng dẫn chi tiết hơn cho luật phanh nợ, theo phân tích của chuyên gia hiến pháp Marián Giba.

Chính phủ trước đó được miễn áp dụng các chế tài nghiêm khắc nhất của phanh nợ trong 2 năm, nhưng ngoại lệ đã hết hiệu lực ngày 22 tháng 11. Giba nói nội các không cần họp lúc nửa đêm, song phải hoàn thành nghĩa vụ trong vài ngày; ông hiện là trưởng bộ môn tại Khoa Luật, Đại học Comenius (Právnická fakulta Univerzity Komenského).

Giba đánh giá luật hiến định về trách nhiệm ngân sách thuộc nhóm văn bản chất lượng, do chuyên gia soạn thảo, dù có thể những người viết đã quá lạc quan. Ông nhấn mạnh tính cưỡng hành còn hạn chế là “cái giá của dân chủ”, và rốt cuộc cử tri sẽ là người buộc các chính phủ phải trả giá nếu phớt lờ phanh nợ.

Ông cũng chỉ ra những giới hạn can thiệp của Ústavný súd vào đường lối điều hành. Sau mùa hè có thể xuất hiện phép thử mới: Thủ tướng Robert Fico tuyên bố không muốn trình ngân sách cân bằng như phanh nợ yêu cầu và tin rằng luật có “khe thoát”. Giba phân tích và hoài nghi khả năng lập luận này trụ vững trước kiểm tra hiến định.

Ông nhắc lại tiền lệ ở nhiệm kỳ trước, khi Ústavný súd hủy một phần gói hỗ trợ gia đình do cựu Bộ trưởng Tài chính Igor Matovič thúc đẩy vì mâu thuẫn với luật hiến định về trách nhiệm ngân sách.

Theo Giba, chỉ cần trình một dự thảo ngân sách có thâm hụt đã là vi phạm mệnh lệnh xuất phát từ hiến pháp. Cuộc trao đổi diễn ra trong chương trình Aktuality Nahlas, với sự tham gia sản xuất của Michaela Jónová và Adam Obšitník.