Cuộc họp thượng đỉnh của Hội đồng châu Âu (Evropská rada) vào thứ Năm sẽ tập trung tăng cường sức cạnh tranh và tự chủ của kinh tế châu Âu, đồng thời gỡ bỏ rào cản trong thị trường nội khối. Bối cảnh là giá năng lượng leo thang do xung đột ở Trung Đông và sự do dự của một số nước trong việc hội nhập sâu hơn. Một số quốc gia, gồm cả Cộng hòa Séc, muốn ưu tiên bàn về hệ thống mua bán phát thải ETS, trong khi Ủy ban châu Âu (Evropská komise) nhấn mạnh cốt lõi nằm ở thị trường thống nhất và năng lực cạnh tranh.

Trước thềm sự kiện, xuất hiện làn sóng thư hiếm thấy giữa các nhà lãnh đạo nhằm định vị ưu tiên. Andrej Babiš kêu gọi các lãnh đạo EU vì giá năng lượng và ETS; các bộ trưởng tài chính của sáu nền kinh tế lớn nhất châu Âu thúc giục cách tiếp cận quyết liệt hơn để thống nhất thị trường. Chủ tịch Evropská komise Ursula von der Leyen gửi thư nêu nhu cầu phản ứng nhanh, phác thảo các ưu tiên và trấn an lo ngại về tác động tới kinh tế.

Trong thư, bà nhấn mạnh ưu tiên đầu tiên là an ninh cho công dân, các nước thành viên và đối tác, kèm thông điệp thúc đẩy nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng. Đồng thời, tác động tới kinh tế và công nghiệp ngày càng rõ; nếu xung đột kéo dài, EU phải sẵn sàng cho kịch bản xấu hơn. Bên cạnh cú sốc giá dầu và khí, châu Âu cần xử lý các vấn đề cấu trúc và triển khai các dự án củng cố thị trường thống nhất, như “chế độ thứ 28” cho phép doanh nghiệp kinh doanh xuyên Liên minh theo bộ quy tắc thống nhất.

Với ETS, Evropská komise không tính chuyện hủy bỏ mà hướng tới điều chỉnh để hạn chế biến động giá và giảm tác động lên công nghiệp. Theo bà, từ 2005 hệ thống này đã giúp giảm 100 tỷ mét khối tiêu thụ khí, góp phần bảo vệ người tiêu dùng trước giá cao, nhưng nay cần thích ứng. Evropská komise sẽ sớm thông qua các giá trị tham chiếu của ETS để phản hồi lo ngại của công nghiệp, đồng thời đề xuất tăng cường cơ chế dự trữ ổn định thị trường nhằm xử lý biến động quá mức và tạm thời kìm giá; song song là rà soát lộ trình khử carbon thực tế hơn tới 2030.

Bà cho rằng cần hỗ trợ các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng trong hiện đại hóa và khử carbon. Evropská komise, gắn với kế hoạch lập Ngân hàng khử carbon cho công nghiệp (Banka pro dekarbonizaci průmyslu), sẽ xây dựng một công cụ chuyển tiếp nhanh, lấy nguồn từ ETS và ưu tiên các nước thành viên thu nhập thấp hơn. Gói biện pháp cụ thể có thể đem lại giảm nhẹ kịp thời mà vẫn không làm lệch các mục tiêu khí hậu và năng lượng dài hạn.

Phía Cộng hòa Séc hiện không đặt ưu tiên cao cho hợp nhất thị trường. Theo Ngân hàng Trung ương châu Âu (Evropská centrální banka), các rào cản nội khối tương đương mức thuế 44% với hàng hóa và 110% với dịch vụ. Với Babiš, trọng tâm là tạm dừng ETS1 theo đề xuất của Ý; ông từng nêu phương án này như giải pháp nhanh cho sức cạnh tranh. Nghị sĩ châu Âu Danuše Nerudová, tham gia xây dựng ETS2, nhận định đề xuất của Thủ tướng Giorgia Meloniová khó có đa số ủng hộ và dường như không được vận động trước; bà nhắc thêm rằng ý tưởng kéo dài giấy phép miễn phí của Thủ tướng Merz cũng bị chỉ trích mạnh và tranh luận sẽ còn gay gắt, trong khi các đề xuất từ Evropská komise vẫn còn chung chung.

Dù khác biệt, cả Nerudová và Babiš đều đồng ý cần xử lý biến động giá của ETS. Babiš nhắc lại gợi ý trần 30 EUR từ 2021 và muốn tạm thời miễn các ngành nặng khỏi ETS. Nerudová hoài nghi việc lập thêm công cụ bù đắp trong ETS khi đã có Quỹ Hiện đại hóa (Modernizační fond) có thể tăng cường; bà cảnh báo ngành lo ngại thuế carbon ở biên giới không vận hành hiệu quả để cân bằng với đối thủ Trung Quốc và thay thế giấy phép miễn phí. Cuộc thảo luận tại thượng đỉnh sẽ quyết định liệu các nước có tìm được tiếng nói chung và Cộng hòa Séc có cùng các nước thúc đẩy thị trường thống nhất hay tiếp tục tập trung vào ETS.