Tóm tắt
Sau cuộc tấn công toàn diện vào Ukraine, EU đẩy nhanh mục tiêu giảm phụ thuộc năng lượng vào Nga và đã đạt kết quả rõ nhất ở mảng khí đốt. Tuy vậy, bức tranh còn pha trộn, với dầu mỏ và uranium vẫn là những điểm yếu kéo dài.
Ben McWilliams từ Viện nghiên cứu Bruegel (Bruegel) nhận định mức độ phụ thuộc đã giảm mạnh, thể hiện ở việc EU cắt khoảng ba phần tư lượng khí đốt nhập từ Nga; từ đầu năm tới sẽ cấm hoàn toàn LNG của Nga và tới mùa thu áp dụng với khí qua đường ống. Dữ liệu Russia Fossil Tracker của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (Centre for Research on Energy and Clean Air) cho thấy 27 nước EU đã chi khoảng 238 tỷ EUR cho than, dầu và khí của Nga; nghị sĩ Hanna Gedin của đảng xã hội chủ nghĩa Thụy Điển Vänsterpartiet (Vänsterpartiet) chỉ trích các khoản này nuôi dưỡng chiến tranh của Nga.
Ở dầu mỏ, Ủy ban châu Âu từng hứa một kế hoạch thoát dầu Nga nhưng vẫn chưa công bố, khiến chất vấn gia tăng. Một số nước như Hungary và Slovakia còn phụ thuộc dầu qua đường ống Druschba; những ràng buộc hạ tầng này khó thể xóa ngay, dù tỷ trọng dầu Nga trong toàn EU đã giảm mạnh.
Diễn biến từ Mỹ làm nóng tranh luận: Chính phủ Mỹ ký thỏa thuận diesel với Nga rồi Tổng thống Donald Trump đình chỉ trừng phạt ngay trước khi có hiệu lực. McWilliams cảnh báo châu Âu không nên quay lại mua năng lượng Nga; đa số nghị sĩ Nghị viện châu Âu đồng tình, với Jens Geier kêu gọi chấm dứt nhanh quan hệ phụ thuộc vào một kẻ gây chiến.
Một lỗ hổng ít được nhắc tới là hạt nhân: theo Cơ quan Euratom (Euratom), lượng uranium Nga nhập vào EU hầu như không đổi, và Tập đoàn nhà nước Rosatom (Rosatom) còn mở rộng hoạt động. Năm nước EU vận hành lò phản ứng thiết kế Nga; tại Lingen (Niedersachsen), các thanh nhiên liệu cho loại lò này sắp được sản xuất bởi liên doanh Pháp–Nga giữa công ty Framatome (Framatome) và Rosatom. McWilliams coi đây là điểm mù chiến lược: giá trị tiền không lớn như dầu khí, nhưng rủi ro lệ thuộc chiến lược rất đáng ngại.
Nỗ lực đa dạng hóa trong lĩnh vực hạt nhân tiến triển chậm, một phần do kháng cự ở Pháp. Nghị sĩ Pháp Pascal Canfin thuộc nhóm Renew (Renew) lưu ý việc rời bỏ uranium Nga phức tạp kỹ thuật hơn dầu khí, dù nguồn cung uranium đã đa dạng hơn với Canada, Kazakhstan và Australia.
Canfin nhấn mạnh EU cần chuyển dần sang tiêu thụ điện, vốn ngày càng đến từ năng lượng tái tạo, để tránh tái lập thế mất cân bằng từng khiến Nga có đòn bẩy cưỡng ép như năm 2022 với khí đốt. Tuy nhiên, nguy cơ mới xuất hiện: phụ thuộc vào Trung Quốc trong sản xuất pin mặt trời và tua-bin gió.
Ben McWilliams từ Viện nghiên cứu Bruegel (Bruegel) nhận định mức độ phụ thuộc đã giảm mạnh, thể hiện ở việc EU cắt khoảng ba phần tư lượng khí đốt nhập từ Nga; từ đầu năm tới sẽ cấm hoàn toàn LNG của Nga và tới mùa thu áp dụng với khí qua đường ống. Dữ liệu Russia Fossil Tracker của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (Centre for Research on Energy and Clean Air) cho thấy 27 nước EU đã chi khoảng 238 tỷ EUR cho than, dầu và khí của Nga; nghị sĩ Hanna Gedin của đảng xã hội chủ nghĩa Thụy Điển Vänsterpartiet (Vänsterpartiet) chỉ trích các khoản này nuôi dưỡng chiến tranh của Nga.
Ở dầu mỏ, Ủy ban châu Âu từng hứa một kế hoạch thoát dầu Nga nhưng vẫn chưa công bố, khiến chất vấn gia tăng. Một số nước như Hungary và Slovakia còn phụ thuộc dầu qua đường ống Druschba; những ràng buộc hạ tầng này khó thể xóa ngay, dù tỷ trọng dầu Nga trong toàn EU đã giảm mạnh.
Diễn biến từ Mỹ làm nóng tranh luận: Chính phủ Mỹ ký thỏa thuận diesel với Nga rồi Tổng thống Donald Trump đình chỉ trừng phạt ngay trước khi có hiệu lực. McWilliams cảnh báo châu Âu không nên quay lại mua năng lượng Nga; đa số nghị sĩ Nghị viện châu Âu đồng tình, với Jens Geier kêu gọi chấm dứt nhanh quan hệ phụ thuộc vào một kẻ gây chiến.
Một lỗ hổng ít được nhắc tới là hạt nhân: theo Cơ quan Euratom (Euratom), lượng uranium Nga nhập vào EU hầu như không đổi, và Tập đoàn nhà nước Rosatom (Rosatom) còn mở rộng hoạt động. Năm nước EU vận hành lò phản ứng thiết kế Nga; tại Lingen (Niedersachsen), các thanh nhiên liệu cho loại lò này sắp được sản xuất bởi liên doanh Pháp–Nga giữa công ty Framatome (Framatome) và Rosatom. McWilliams coi đây là điểm mù chiến lược: giá trị tiền không lớn như dầu khí, nhưng rủi ro lệ thuộc chiến lược rất đáng ngại.
Nỗ lực đa dạng hóa trong lĩnh vực hạt nhân tiến triển chậm, một phần do kháng cự ở Pháp. Nghị sĩ Pháp Pascal Canfin thuộc nhóm Renew (Renew) lưu ý việc rời bỏ uranium Nga phức tạp kỹ thuật hơn dầu khí, dù nguồn cung uranium đã đa dạng hơn với Canada, Kazakhstan và Australia.
Canfin nhấn mạnh EU cần chuyển dần sang tiêu thụ điện, vốn ngày càng đến từ năng lượng tái tạo, để tránh tái lập thế mất cân bằng từng khiến Nga có đòn bẩy cưỡng ép như năm 2022 với khí đốt. Tuy nhiên, nguy cơ mới xuất hiện: phụ thuộc vào Trung Quốc trong sản xuất pin mặt trời và tua-bin gió.