Tóm tắt
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Tổng thống Donald Trump có thể sớm công bố thỏa thuận sơ bộ với Iran; bản ghi nhớ chỉ dài khoảng 1,5 trang, mang tính định hướng. Một số chi tiết được hé lộ gồm việc mở lại eo biển Hormuz vào ngày 19/6, trùng thời điểm ký chính thức tại Geneva (Thụy Sĩ). Trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) tại Pháp, ngày 16/6 có phiên họp đặc biệt về Iran với lãnh đạo Ai Cập, Qatar và UAE; trước đó ông Trump ám chỉ thỏa thuận sơ bộ đã xong sau cuộc gặp Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.
Các quan chức Mỹ nói thỏa thuận đã được ký điện tử bởi ông Trump, ông Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf. Đàm phán kỹ thuật về chương trình hạt nhân Iran sẽ bắt đầu trong tuần này; việc nới trừng phạt hay giải phóng tài sản bị phong tỏa phụ thuộc mức độ Iran thực hiện cam kết. Ông Vance khẳng định thanh sát viên hạt nhân sẽ được phép trở lại, và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cùng Mỹ sẽ hỗ trợ Iran xử lý lượng urani làm giàu cao; ông cũng nói ông Trump có thể công bố văn kiện sớm hơn ngày 19/6.
Ông Vance nhấn mạnh bản ghi nhớ chỉ là văn kiện khung, tạo điều kiện để Iran hưởng lợi nếu tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ. Iran cam kết thúc đẩy hòa bình và ổn định khu vực, chấm dứt hỗ trợ tài chính cho các tổ chức bị Mỹ coi là khủng bố, và đưa ra cam kết có thể kiểm chứng không phát triển vũ khí hạt nhân. Các đồng minh G7 quan tâm mạnh tới an ninh hàng hải ở Hormuz; Washington cho rằng không cần quá nhiều hỗ trợ, nhưng sự hiện diện bổ trợ của một vài tàu từ các nước khác là hợp lý.
Theo kế hoạch, lệnh ngừng bắn sẽ được gia hạn thêm 60 ngày để tiếp tục đàm phán hướng tới thỏa thuận toàn diện. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, nước đóng vai trò trung gian, thông báo chấm dứt ngay và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, kể cả Liban. Phía Mỹ nói Liban nằm trong khuôn khổ ngừng bắn, nhưng việc Israel rút khỏi lãnh thổ Liban không phải điều kiện; Israel vẫn duy trì quyền tự vệ theo quan điểm của Washington.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khẳng định lực lượng Israel sẽ tiếp tục hiện diện tại các khu vực an ninh ở Liban, Syria và Dải Gaza khi cần và duy trì quyền hành động để ngăn chặn tấn công; ông cũng nhấn mạnh Iran sẽ không được sở hữu vũ khí hạt nhân. Sau thông tin về thỏa thuận, truyền thông Liban đưa tin Israel không kích một xe ở miền Nam khiến nhiều người thiệt mạng; Hezbollah đáp trả bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái. Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) xác nhận bốn người thiệt mạng trong các cuộc không kích mà họ nói nhằm vào các phần tử khủng bố.
Ngày 14/6, ông Trump chỉ đạo dỡ bỏ ngay lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran và khẳng định Hormuz sẽ mở lại sau khi ký sơ bộ; ông cho biết tàu thuyền, gồm nhiều tàu chở dầu, đã bắt đầu lưu thông. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi xác nhận chấm dứt các hoạt động quân sự; truyền thông Iran coi đây là thắng lợi, và ông cho biết Qatar đã làm trung gian gần 15 giờ đàm phán liên tục. Bộ Chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya của Iran tuyên bố người dân và lực lượng liên kết đã buộc Mỹ và Israel chấp nhận thất bại, song Bộ Ngoại giao Iran nhấn mạnh vẫn thiếu tin tưởng sâu sắc và văn kiện hiện nay chỉ là bước hạ nhiệt ban đầu. Tổng thống Liban Joseph Aoun hoan nghênh và kỳ vọng các hiểu biết sớm chuyển thành hành động cụ thể; các bất đồng cốt lõi trước đây xoay quanh mức làm giàu urani, yêu cầu Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân, cùng mong muốn được dỡ bỏ toàn diện trừng phạt và tiếp cận hàng chục tỷ USD doanh thu dầu mỏ bị đóng băng.
Các quan chức Mỹ nói thỏa thuận đã được ký điện tử bởi ông Trump, ông Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf. Đàm phán kỹ thuật về chương trình hạt nhân Iran sẽ bắt đầu trong tuần này; việc nới trừng phạt hay giải phóng tài sản bị phong tỏa phụ thuộc mức độ Iran thực hiện cam kết. Ông Vance khẳng định thanh sát viên hạt nhân sẽ được phép trở lại, và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cùng Mỹ sẽ hỗ trợ Iran xử lý lượng urani làm giàu cao; ông cũng nói ông Trump có thể công bố văn kiện sớm hơn ngày 19/6.
Ông Vance nhấn mạnh bản ghi nhớ chỉ là văn kiện khung, tạo điều kiện để Iran hưởng lợi nếu tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ. Iran cam kết thúc đẩy hòa bình và ổn định khu vực, chấm dứt hỗ trợ tài chính cho các tổ chức bị Mỹ coi là khủng bố, và đưa ra cam kết có thể kiểm chứng không phát triển vũ khí hạt nhân. Các đồng minh G7 quan tâm mạnh tới an ninh hàng hải ở Hormuz; Washington cho rằng không cần quá nhiều hỗ trợ, nhưng sự hiện diện bổ trợ của một vài tàu từ các nước khác là hợp lý.
Theo kế hoạch, lệnh ngừng bắn sẽ được gia hạn thêm 60 ngày để tiếp tục đàm phán hướng tới thỏa thuận toàn diện. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, nước đóng vai trò trung gian, thông báo chấm dứt ngay và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, kể cả Liban. Phía Mỹ nói Liban nằm trong khuôn khổ ngừng bắn, nhưng việc Israel rút khỏi lãnh thổ Liban không phải điều kiện; Israel vẫn duy trì quyền tự vệ theo quan điểm của Washington.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khẳng định lực lượng Israel sẽ tiếp tục hiện diện tại các khu vực an ninh ở Liban, Syria và Dải Gaza khi cần và duy trì quyền hành động để ngăn chặn tấn công; ông cũng nhấn mạnh Iran sẽ không được sở hữu vũ khí hạt nhân. Sau thông tin về thỏa thuận, truyền thông Liban đưa tin Israel không kích một xe ở miền Nam khiến nhiều người thiệt mạng; Hezbollah đáp trả bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái. Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) xác nhận bốn người thiệt mạng trong các cuộc không kích mà họ nói nhằm vào các phần tử khủng bố.
Ngày 14/6, ông Trump chỉ đạo dỡ bỏ ngay lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran và khẳng định Hormuz sẽ mở lại sau khi ký sơ bộ; ông cho biết tàu thuyền, gồm nhiều tàu chở dầu, đã bắt đầu lưu thông. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi xác nhận chấm dứt các hoạt động quân sự; truyền thông Iran coi đây là thắng lợi, và ông cho biết Qatar đã làm trung gian gần 15 giờ đàm phán liên tục. Bộ Chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya của Iran tuyên bố người dân và lực lượng liên kết đã buộc Mỹ và Israel chấp nhận thất bại, song Bộ Ngoại giao Iran nhấn mạnh vẫn thiếu tin tưởng sâu sắc và văn kiện hiện nay chỉ là bước hạ nhiệt ban đầu. Tổng thống Liban Joseph Aoun hoan nghênh và kỳ vọng các hiểu biết sớm chuyển thành hành động cụ thể; các bất đồng cốt lõi trước đây xoay quanh mức làm giàu urani, yêu cầu Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân, cùng mong muốn được dỡ bỏ toàn diện trừng phạt và tiếp cận hàng chục tỷ USD doanh thu dầu mỏ bị đóng băng.
