Karol Nawrocki phủ quyết luật liên quan tới chương trình SAFE của Liên minh châu Âu, dù chính phủ khẳng định vẫn muốn tiếp cận các khoản vay. Trong thông điệp dài 7 phút, ông đưa ra lập luận giải thích quyết định; các đối chiếu với quy định về SAFE và ý kiến chuyên gia cho thấy mức độ chính xác của từng điểm.

Nawrocki ví SAFE với các khoản vay bằng CHF, cảnh báo người dân sẽ trả “gấp đôi”, còn lợi nhuận chảy về “ngân hàng phương Tây”. Các chuyên gia phản bác rằng nhà nước có khả năng tài chính khác hộ gia đình; SAFE giống các cơ chế vay đã dùng, như trong Kế hoạch Phục hồi Quốc gia (Krajowy Plan Odbudowy, KPO).

Nòng cốt của SAFE là giúp các nước vay theo điều kiện ưu đãi cấp “chuẩn EU”, tức chi phí gần với mức Ủy ban châu Âu (Komisja Europejska) huy động trên thị trường. Ước tính của Citi Handlowy cho thấy chi phí cho kỳ hạn 10 năm thấp hơn khoảng 60 điểm cơ bản so với trái phiếu Ba Lan cùng đồng tiền; Đức không tham gia vì tự vay rẻ hơn.

Luận điểm về gánh lãi “180 tỷ zł” và việc “một thanh niên 18 tuổi trả cả đời” chỉ đúng ở chỗ đây là vốn vay phải hoàn trả, nhưng mang tính phóng đại. Điều kiện dự kiến gồm ân hạn 10 năm, kỳ hạn 45 năm và lãi suất thấp, lại còn biến động nên khó chốt tổng lãi; ngay cả 180 tỷ zł cũng nhỏ khi so với khoảng 2 nghìn tỷ zł nợ công hiện tại. Trước đây Ba Lan cũng vay khi mua vũ khí từ Hàn Quốc và Mỹ, với điều khoản có thể kém minh bạch và kém ưu đãi hơn SAFE.

Nawrocki nêu “SAFE 0%” như phương án thay thế. Dự thảo cho thấy quỹ này không chỉ dựa vào Ngân hàng Quốc gia Ba Lan (Narodowy Bank Polski, NBP) mà còn huy động từ tín dụng, trái phiếu và nguồn khác; nhiều điểm vẫn chưa rõ. Nhiều ý kiến coi đây là lựa chọn mang tính chính trị; Bộ trưởng Domański xem nó như lý do biện minh cho quyền phủ quyết.

Lo ngại Ủy ban châu Âu có thể ngừng giải ngân cũng được nêu; về lý thuyết điều này có thể xảy ra, như tiền KPO từng bị đình chỉ, nhưng phụ thuộc tương quan chính trị tương lai. Nếu các đảng cánh hữu mạnh lên ở Đức hay Pháp, lãnh đạo EU mới có thể thậm chí thân thiện hơn với một chính phủ Luật và Công lý (Prawo i Sprawiedliwość, PiS) trong tương lai.

Khía cạnh Hiến pháp được nhấn mạnh, với gợi ý rằng SAFE làm suy giảm quyền kiểm soát lực lượng vũ trang của Ba Lan, song khó chứng minh; mọi khoản vay đều ràng buộc nghĩa vụ ở mức độ nào đó, tương tự các tín dụng từ Mỹ hay Hàn Quốc. Chính dự án “SAFE 0%” cũng bị đặt dấu hỏi về tính phù hợp Hiến pháp; đồng thời, luận điệu trước đây về việc các hãng quốc phòng Đức hưởng lợi nhiều nhất đã lặng đi.