Tuần cấp cao của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khởi động tại New York với các bài phát biểu của nhiều nguyên thủ. Bối cảnh nóng bao trùm bởi xung đột ở Trung Đông, chiến sự tại Ukraine, an ninh hàng hải và những tranh luận về trí tuệ nhân tạo cùng khí hậu.

Donald Trump nêu lựa chọn với Iran giữa “hủy diệt” hoặc “thỏa thuận”, dự đoán có thể đạt thỏa thuận sau bầu cử, khẳng định “Mỹ mạnh chưa từng có”, dẫn đầu cuộc đua AI và bác bỏ ý tưởng kiểm soát AI theo “dự án toàn cầu”. Ông nói Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) “mạnh hơn bao giờ hết”, công bố thỏa thuận an ninh với Đan Mạch về Greenland và kế hoạch xây hai căn cứ lớn, kêu gọi các nước rút khỏi Tòa án Hình sự Quốc tế (Cour pénale internationale), so sánh “các băng đảng ma túy” với Daesh, tuyên bố Cuba “sẽ sụp đổ”, nhắc đến “Hội đồng Hòa bình” (Conseil de la paix) do mình chủ trì và bày tỏ tin tưởng sớm dàn xếp được xung đột Nga–Ukraine.

Emmanuel Macron mở đầu bằng lời kêu gọi không khuất phục “tâm lý bại trận”, đứng vững bên cạnh Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế. Về Ukraine, ông lên án chiến tranh “tàn nhẫn” của Nga và cam kết Pháp sẽ tiếp tục “hỗ trợ không lay chuyển”, đồng thời thúc đẩy nhanh chóng một tiến trình đàm phán hữu ích giữa Kyiv và Moskva.

Tổng thống Pháp nhấn mạnh ưu tiên mở lại eo biển Hormuz, coi việc tôn trọng luật quốc tế là lợi ích chung. Ông đề xuất “đình hoãn kép” các đòn tấn công vào hạ tầng năng lượng của cả Nga và Ukraine, cùng “đình hoãn ở Biển Đen” để giải phóng ngũ cốc, ứng phó an ninh lương thực cho các nước mới nổi và đang phát triển.

Về Gaza, ông gọi tình hình là “một cảnh tượng khiến tất cả chúng ta phải xấu hổ”, đặt câu hỏi về uy tín quốc tế nếu tiếp tục thụ động và khẳng định giải pháp hai nhà nước là điều kiện cho an ninh hôm nay và ngày mai của Israel. Về khí hậu và đa dạng sinh học, ông cảnh báo không đầu hàng định mệnh, kêu gọi chủ nghĩa đa phương hành động dựa trên khoa học độc lập; về AI, ông thúc giục không phụ thuộc Mỹ hay Trung Quốc, hình thành “liên minh các bên độc lập” để phát triển mô hình AI tiên tiến mã nguồn mở, chia sẻ năng lực tính toán và đầu tư.

Bên lề, Tehran nêu điều kiện tái mở eo biển Hormuz cho phía Mỹ: dỡ ngay phong tỏa trên biển, giải phóng nhanh các tài sản bị đóng băng và chấm dứt chiến tranh trên mọi mặt trận. Volodymyr Zelensky tuyên bố sẵn sàng chấp nhận một lệnh đình hoãn tấn công vào hạ tầng năng lượng nếu Nga làm điều tương tự.

Tổng thư ký António Guterres cảnh báo nhân loại đối mặt “tổ hợp đe dọa chưa từng có”, kêu gọi Mỹ và Trung Quốc hợp tác về AI, chỉ trích các đại tập đoàn dầu khí coi khí quyển như “bãi rác lộ thiên”, nhấn mạnh bất bình đẳng giới là “sự phung phí to lớn”. Ông nêu “làn sóng bạo lực” tại Gaza và “bóng ma thanh lọc sắc tộc” ở Bờ Tây, yêu cầu mọi bên tôn trọng phán quyết của Tòa án Công lý Quốc tế (Cour internationale de justice) và bảo vệ giải pháp hai nhà nước. Lãnh đạo Jordan cảnh báo “tham vọng bành trướng” của Israel là mối đe dọa khu vực; Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ lên án các vụ tấn công tàu hàng ở Biển Đen và thúc đẩy tự do hàng hải; Tổng thống Brazil kêu gọi khôi phục quyết tâm ứng phó khí hậu và chỉ trích sự ì ạch của hệ thống đa phương. Pháp cho phép máy bay của Benjamin Netanyahu bay qua không phận trên đường tới New York.