Từng được ví là “Thụy Sĩ Trung Đông”, Liban nay chìm trong lớp chồng lớp của khủng hoảng. Ngày 8/4, giữa thông tin ngừng bắn trong cuộc chiến Mỹ và Israel với Iran, Israel đánh phá dữ dội. Wisam Khalil, cựu môi giới bất động sản nay là tình nguyện viên Quân đoàn Cứu hộ Y tế Liban (The Medical Rescue Corps Lebanon), kể cảnh cứu nạn giữa khói bụi, thi thể và tiếng kêu tuyệt vọng; đội cứu hộ thổi còi tìm người sống nhưng chỉ nhận được một tiếng đáp.

Dahieh, thành trì người Shiite ở nam Beirut, hoang tàn với chốt kiểm soát, chân dung “liệt sĩ” và cờ Iran, trên đầu là máy bay không người lái Israel. Nhiều dãy nhà sập như “nhà bài”, xe cháy, kính vỡ; cứu hộ dùng máy hạng nặng – dấu hiệu không còn hy vọng người sống. Israel nói các tòa nhà là hạ tầng của Phong trào Hezbollah (Hezbollah) – kho vũ khí, trung tâm hậu cần–tài chính và nơi ẩn náu chỉ huy – nên bị triệt hạ bất chấp thương vong dân sự.

Giữa đống đổ nát, ba phụ nữ nhặt nhạnh đồ còn sót lại, giơ ảnh Nasrallah và thề sẵn sàng hy sinh vì lãnh đạo, hứa khi chiến tranh kết thúc sẽ trở về xây lại nhà. Ủng hộ “kháng cự” đối với họ là lựa chọn bất chấp mất mát.

Trái lại, Zainab, giáo viên người Shiite từ Dahieh, phản đối Hezbollah vì kéo chiến tranh về khu dân cư và từng bị đe dọa khi công khai chỉ trích. Đêm đầu oanh kích, cô ôm con trốn chạy trong hoảng loạn; con gái kịp nhét vào ba lô vài món và chú kỳ lân bông. Hai mẹ con mất ngủ, sợ hãi kéo dài; cô khẳng định sẽ không quay lại Dahieh.

Từ thập niên 1980, Hezbollah lớn lên từ khẩu hiệu “kháng chiếm” Israel, lấp chỗ trống nhà nước và gắn chặt với Iran về vũ khí, tiền và huấn luyện. Năm 2024 và ngày 2/3, Hezbollah bắn rocket vào Israel, kéo leo thang; Israel đáp trả, lập vùng đệm ở miền Nam, ủi phẳng làng mạc, vạch “đường vàng” cách biên giới 5–10 km để kiểm soát quân sự. Theo Hội đồng Quốc gia về Nghiên cứu Khoa học (National Council for Scientific Research), ít nhất 21,7 nghìn nhà bị phá hủy và 40,5 nghìn bị hư hại; hơn 1,2 triệu người phải rời nhà, trú tạm trong trường học, công viên và bãi biển Beirut, làm dâng cao căng thẳng xã hội và lời kêu gọi giải trừ Hezbollah, dưới sức ép từ Hoa Kỳ và Israel.

Trẻ em gánh sang chấn nặng nề. Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) cho biết hơn 415 nghìn trẻ bị sơ tán, ít nhất 172 em thiệt mạng và 661 em bị thương; sau 8/4, chỉ trong vài phút đã có hơn 30 em chết. Trong các buổi trị liệu, nhiều em “tập quen” với tiếng bom; bé Nour chỉ xây nhà bằng đồ chơi, nhớ con mèo bỏ lại khi chạy nạn và tin nó đã chết.

Khủng hoảng y tế–nhân đạo phủ bóng đời sống. Nidal từ Nabatieh, mang thai bảy tháng, phải chạy loạn lần thứ hai, không được khám định kỳ; con trai sốt được bác sĩ Samir khám trên xe phòng khám lưu động do Tổ chức Med Global (Med Global) hỗ trợ, nơi mỗi ngày tiếp nhận đến 120 bệnh nhân giữa thiếu thốn xét nghiệm và thuốc men. Bác sĩ Tania Baban thuật lại vụ nổ sát nhà ở trung tâm Beirut khiến gia đình sống trong sợ hãi thường trực. Dù ngừng bắn được gia hạn, giao tranh ở miền Nam tiếp diễn; riêng 26/4, 14 người chết và 37 người bị thương, trong khi Binjamin Netanjahu công khai mục tiêu triệt hạ Hezbollah, làm dấy lên nguy cơ bế tắc kéo dài và thậm chí nội chiến. Nidal muốn đặt tên con gái là Heaven, mong một đời bình yên giữa bầu trời bão tố.