Tóm tắt
Chính phủ Tisza (Tisza-kormány) thực hiện lời hứa công khai các hồ sơ an ninh nhà nước thời cộng sản sau 36 năm, vốn nhiều lần bị đảng Liên minh Công dân Hungary (Fidesz – Magyar Polgári Szövetség) và Đảng Nhân dân Dân chủ Kitô giáo (Kereszténydemokrata Néppárt - KDNP) trì hoãn. Tuy vậy, danh sách hiện có chưa cho biết dứt khoát ai là cộng tác viên thực sự, ai là nạn nhân; tên xuất hiện trong sổ ghi chỉ cho thấy từng có liên hệ với công an chính trị. Nguyên nhân là thiếu hụt tài liệu và quyết định công bố theo từng đợt, khiến việc phân định trở nên khó khăn.
Các nguồn như băng từ, sổ B và thẻ 6 chỉ phản ánh mức độ đăng ký, không khẳng định việc báo cáo hay mức độ hợp tác. Hồ sơ B (B-dosszié) có giá trị chứng cứ hơn nhưng đến 25/2 mới công bố và bản lưu còn ít; hồ sơ công tác chứa báo cáo cụ thể vẫn chỉ dành cho nhà nghiên cứu và thân nhân nhằm bảo vệ nạn nhân. Hệ quả là người bị nêu tên dễ phủ nhận hoặc biện hộ, trong khi công chúng không có bức tranh đầy đủ để phán xét công bằng.
Nhiều hồ sơ đã bị tiêu hủy hoặc thất lạc; ước tính 150–160 nghìn người từng thuộc mạng lưới, nhưng hiện chỉ gần 60 nghìn tên được công khai, và chỉ khoảng 9–10 nghìn hồ sơ B nằm tại Lưu trữ Lịch sử các Cơ quan An ninh Nhà nước (Állambiztonsági Szolgálatok Történeti Levéltára - ÁBTL). Không ít tài liệu vẫn ở các cơ quan an ninh; quá trình rà soát giải mật đang diễn ra, khoảng 1.000 hồ sơ B mới vừa chuyển sang ÁBTL để xử lý. Sự thiếu vắng một số trường hợp đã biết như Esterházy Mátyás cho thấy khả năng thất lạc, tiêu hủy hoặc còn bị lưu giữ nơi khác, làm tăng hoài nghi và đồn đoán.
Một lỗi kỹ thuật đưa dữ liệu của Lezsák Sándor và 163 người bị theo dõi vào cơ sở dữ liệu mạng lưới đã làm tổn hại uy tín công bố; ÁBTL đã sửa nhưng Fidesz yêu cầu bộ trưởng phụ trách quan hệ xã hội và văn hóa Tarr Zoltán và tổng giám đốc ÁBTL từ chức. Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội (Országgyűlés Nemzetbiztonsági Bizottsága) do Apáti István thuộc đảng Tổ quốc Chúng ta (Mi Hazánk Mozgalom) chủ trì triệu tập họp mở, song Tisza-kormány không tham dự; Magyar Péter chỉ trích đây là màn trình diễn. Sự cố làm gia tăng hoài nghi và nguy cơ cáo buộc sai lầm đối với cá nhân.
Quyết định công bố hai đợt mang tính chính trị: Magyar Péter hứa mở hồ sơ ngay khi nắm quyền, Ruff Bálint coi đây là ưu tiên hàng đầu. Kế hoạch 22/10 gắn với kỷ niệm Cách mạng 1956 phải lùi đến 4/11 vì khối lượng xử lý lớn và hội đồng tư vấn giải mật chậm thành lập; ngày mới cũng mang tính biểu tượng (ngày cuộc cách mạng bị đàn áp). Hồ sơ B không kịp chuẩn bị, và không rõ liệu có từng cân nhắc dời toàn bộ sang tháng 2 để công bố đồng thời.
Tổng giám đốc ÁBTL Cseh Gergő Bendegúz nói việc tách hai đợt không do ÁBTL quyết định; công bố đồng thời có thể hợp lý hơn, nhưng số hồ sơ B ít nên nhiều người sau 25/2 vẫn chỉ có dữ liệu đăng ký. Ông coi đây là bước ngoặt lịch sử và cho rằng “nửa sự thật còn hơn không”, đồng thời nhấn mạnh ranh giới thủ phạm – nạn nhân rất mơ hồ: đa số bị ép buộc, vai trò có thể đổi thay theo thời cuộc, nên ÁBTL không phán xét.
Hội Quyền Tự do Dân sự Hungary (Társaság a Szabadságjogokért - TASZ) phê phán việc đăng tải dữ liệu thẻ 6 và băng từ không qua chọn lọc, thiếu ngữ cảnh, có thể xâm phạm quyền cá nhân và làm suy yếu mục tiêu minh bạch. Dù ÁBTL nêu rằng họ chỉ thi hành luật buộc phải công bố, TASZ đề xuất lọc/bổ sung chú giải, gỡ tên người thể hiện không hợp tác hoặc không gây hại, và đánh giá từng hồ sơ B trước khi công khai toàn phần. Họ kêu gọi một cuộc thảo luận công khai tôn trọng phẩm giá để hiểu quá khứ một cách chín chắn.
Các nguồn như băng từ, sổ B và thẻ 6 chỉ phản ánh mức độ đăng ký, không khẳng định việc báo cáo hay mức độ hợp tác. Hồ sơ B (B-dosszié) có giá trị chứng cứ hơn nhưng đến 25/2 mới công bố và bản lưu còn ít; hồ sơ công tác chứa báo cáo cụ thể vẫn chỉ dành cho nhà nghiên cứu và thân nhân nhằm bảo vệ nạn nhân. Hệ quả là người bị nêu tên dễ phủ nhận hoặc biện hộ, trong khi công chúng không có bức tranh đầy đủ để phán xét công bằng.
Nhiều hồ sơ đã bị tiêu hủy hoặc thất lạc; ước tính 150–160 nghìn người từng thuộc mạng lưới, nhưng hiện chỉ gần 60 nghìn tên được công khai, và chỉ khoảng 9–10 nghìn hồ sơ B nằm tại Lưu trữ Lịch sử các Cơ quan An ninh Nhà nước (Állambiztonsági Szolgálatok Történeti Levéltára - ÁBTL). Không ít tài liệu vẫn ở các cơ quan an ninh; quá trình rà soát giải mật đang diễn ra, khoảng 1.000 hồ sơ B mới vừa chuyển sang ÁBTL để xử lý. Sự thiếu vắng một số trường hợp đã biết như Esterházy Mátyás cho thấy khả năng thất lạc, tiêu hủy hoặc còn bị lưu giữ nơi khác, làm tăng hoài nghi và đồn đoán.
Một lỗi kỹ thuật đưa dữ liệu của Lezsák Sándor và 163 người bị theo dõi vào cơ sở dữ liệu mạng lưới đã làm tổn hại uy tín công bố; ÁBTL đã sửa nhưng Fidesz yêu cầu bộ trưởng phụ trách quan hệ xã hội và văn hóa Tarr Zoltán và tổng giám đốc ÁBTL từ chức. Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội (Országgyűlés Nemzetbiztonsági Bizottsága) do Apáti István thuộc đảng Tổ quốc Chúng ta (Mi Hazánk Mozgalom) chủ trì triệu tập họp mở, song Tisza-kormány không tham dự; Magyar Péter chỉ trích đây là màn trình diễn. Sự cố làm gia tăng hoài nghi và nguy cơ cáo buộc sai lầm đối với cá nhân.
Quyết định công bố hai đợt mang tính chính trị: Magyar Péter hứa mở hồ sơ ngay khi nắm quyền, Ruff Bálint coi đây là ưu tiên hàng đầu. Kế hoạch 22/10 gắn với kỷ niệm Cách mạng 1956 phải lùi đến 4/11 vì khối lượng xử lý lớn và hội đồng tư vấn giải mật chậm thành lập; ngày mới cũng mang tính biểu tượng (ngày cuộc cách mạng bị đàn áp). Hồ sơ B không kịp chuẩn bị, và không rõ liệu có từng cân nhắc dời toàn bộ sang tháng 2 để công bố đồng thời.
Tổng giám đốc ÁBTL Cseh Gergő Bendegúz nói việc tách hai đợt không do ÁBTL quyết định; công bố đồng thời có thể hợp lý hơn, nhưng số hồ sơ B ít nên nhiều người sau 25/2 vẫn chỉ có dữ liệu đăng ký. Ông coi đây là bước ngoặt lịch sử và cho rằng “nửa sự thật còn hơn không”, đồng thời nhấn mạnh ranh giới thủ phạm – nạn nhân rất mơ hồ: đa số bị ép buộc, vai trò có thể đổi thay theo thời cuộc, nên ÁBTL không phán xét.
Hội Quyền Tự do Dân sự Hungary (Társaság a Szabadságjogokért - TASZ) phê phán việc đăng tải dữ liệu thẻ 6 và băng từ không qua chọn lọc, thiếu ngữ cảnh, có thể xâm phạm quyền cá nhân và làm suy yếu mục tiêu minh bạch. Dù ÁBTL nêu rằng họ chỉ thi hành luật buộc phải công bố, TASZ đề xuất lọc/bổ sung chú giải, gỡ tên người thể hiện không hợp tác hoặc không gây hại, và đánh giá từng hồ sơ B trước khi công khai toàn phần. Họ kêu gọi một cuộc thảo luận công khai tôn trọng phẩm giá để hiểu quá khứ một cách chín chắn.