Chủ tịch Thượng viện Cộng hòa Séc (Senát) Miloš Vystrčil gọi việc bị chặn chuyên cơ đi Đài Loan là “nhát dao sau lưng” a “cú đâm” vào doanh nghiệp, đại học và giới khoa học. Lý do bảo vệ lợi ích kinh tế với Trung Quốc bị bác: thương mại song phương nghiêng hẳn về hàng nhập Trung Quốc, còn xuất khẩu của Séc sang Trung Quốc rất nhỏ. Đài Loan lại là nhà đầu tư quan trọng và trung tâm chip toàn cầu (khoảng 60% sản lượng, 90% loại tiên tiến), nên rủi ro thực tế là với dòng đầu tư Đài Loan tại Séc.

Kịch bản xoay trục nghiêm túc sang Trung Quốc cũng khó thuyết phục. Giai đoạn “thân Trung Quốc” trước đây khi Babiš còn là thủ tướng không mang lại hứa hẹn “mưa 230 tỷ” nào; CEFC vào rồi rút, cố vấn của Tổng thống Miloš Zeman là Jie Ťie-ming lâm cảnh mờ mịt. Agrofert của Babiš từng mất nhà máy và bí quyết tại Trung Quốc, buộc rút lui, nên niềm tin vào một xoay trục mới càng kém thực tế.

Babiš dự định thăm Trung Quốc mùa hè, lý do “tránh làm mất lòng Bắc Kinh” trước chuyến đi có thể hiểu được nếu chỉ khuyên Vystrčil bay thương mại hoặc trì hoãn. Nhưng ông lại tấn công thẳng “chính sách đối ngoại dựa trên giá trị” hai lần, tại kênh internet tư nhân XTV và trong video mạng xã hội, cho thấy lựa chọn có chủ ý nhắm vào đường lối được xây dựng từ sau 1989.

Về bầu không khí xã hội, Trung Quốc không được ưa chuộng: theo STEM, điểm đánh giá chỉ khoảng 3-. Cơ quan Tình báo An ninh Cộng hòa Séc (Bezpečnostní informační služba - BIS) xếp Trung Quốc là đe dọa an ninh mạng; gần đây một điệp viên Trung Quốc đội lốt nhà báo bị bắt ở Praha. Thay vì kiếm lợi từ thân Trung Quốc, công kích các giá trị gắn với Václav Havel là cách hiệu quả để huy động cử tri phe mình, củng cố thế “chúng ta” đối đầu “họ”, tương tự đảng Fidesz ở Hungary hay phong trào MAGA tại Mỹ; các đòn nhắm vào công chức, chuyên gia độc lập, truyền thông công, xã hội dân sự cũng đi cùng logic đó.

Mối lợi thực tế của Babiš nằm ở chỗ gây tiếng vang để lấn át chủ đề khác. Chính phủ của ông đang đàm phán với Ủy ban châu Âu (Evropská komise) về sửa Đề án Chiến lược nông nghiệp, nhằm cho phép quỹ EU hỗ trợ không chỉ trang trại nhỏ mà cả hợp tác xã lớn. Dòng vốn EU chảy vào nông nghiệp Séc mỗi năm ở quy mô rất lớn, trong đó Agrofert là người thụ hưởng chủ chốt; thay đổi tham số từng ưu tiên trang trại gia đình nhỏ trước đây sẽ bị đảo ngược.

Gây tranh cãi về Đài Loan vì thế vừa làm hài lòng cử tri cốt lõi, vừa đẩy các vấn đề nhạy cảm – như phân bổ trợ cấp nông nghiệp – ra khỏi tâm điểm chú ý. Dù chỉ là “trả đũa” một chính khách đối lập và các giá trị ông đại diện, thì cùng lúc vẫn là thời điểm quyết định liên quan đến các lợi ích tài chính lớn của Agrofert.