Trong bài trước chúng ta đã làm quen với việc dùng AI cho việc thiết kế nội thất và khu vườn. Lần này chúng ta có một đề tài không kém phần hấp dẫn: tô màu cho sống động lại những bức ảnh đen trắng.

Nếu bạn có những bức ảnh đen trắng của gia đình, như ảnh của bố mẹ, ông bà hay của mình cùng bạn bè hồi trẻ… Bạn là giáo viên muốn cho học sinh của mình quan tâm hơn với lịch sử hơn là chỉ nhìn về quá khứ như những bức ảnh đã nhạt nhoà…

AI sẽ mang đến cho bạn những thú vị làm sống lại những trang sử của dân tộc, những khoảnh khắc đáng nhớ của gia đình. AI không chỉ là thợ tô màu khéo léo, nó còn học được cả những kỹ thuật tinh xảo như các nghệ nhân để “thổi hồn vào các bức ảnh”.

Nhưng một điều quan trọng cần nhắc nhở: AI chỉ là công cụ và bạn mới là người quyết định giá trị và hậu quả của việc sử dụng AI…

Chuyển sang ảnh màu, mệnh lệnh cực kỳ đơn giản

Thao tác căn bản:

BƯỚC 01 Chuẩn bị ảnh đen trắng Nếu bạn chưa có ảnh đen trắng trong máy tính hay điện thoại, bạn có thể chụp ảnh đen trắng cũ, cắt khung ảnh theo ý muốn. Phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục

BƯỚC 02 Mở ChatGPT Mở ChatGPT trên điện thoại hoặc máy tính.

BƯỚC 03 Tải ảnh lên và mệnh lệnh đơn giản Tải ảnh đen trắng lên và ra lệnh đơn giản như: “Chuyển ảnh sau thành ảnh màu”.

BƯỚC 04 AI tạo ảnh màu ChatGPT có thể tạo một hình ảnh mầu dựa trên ảnh đen trắng. Bạn không phải ra lệnh cụ thể để chọn màu vì AI đã được học để nhận biết các ảnh đen trắng rất tốt nên có khả năng chọn màu rất khéo. Nếu muốn thay đổi,  bạn chỉ cần tiếp tục ra lệnh cho AI như: "Cho màu da sáng hơn", "Cho màu áo nhạt hơn" Ảnh màu Phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục

Một vài bức ảnh lịch sử

Để minh hoạ cho kết quả sử dụng AI để chuyển hoá ảnh đen trắng thành ảnh màu, tôi dùng vài bức ảnh nổi tiếng trong lịch sử. Nhưng trong mỗi gia đình chúng ta đều có những ảnh đen trắng hay ảnh màu cũ có thể áp dụng kỹ thuật này để làm cho ảnh sống động lại. Việc chuyển từ góc nhìn đen trắng sang góc nhìn màu mang cho chúng ta những kết quả rất và thú vị, đặc biệt khi chúng ta lần đầu nhìn thấy những bức ảnh quen thuộc của ông bà, bố mẹ, người thân của mình với màu sắc của cuộc sống ngày nay.

Trước	Sau
Cụ Phan Bội Châu
Cụ Phan Châu Trinh
Phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục
Lớp học trong Phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục
Cách mạng tháng 8 năm 1945

Mức độ an toàn: từ an toàn cao đến thận trọng cao 

Để đánh giá mức độ an toàn của tình huống sử dụng AI này chúng ta cần đánh giá theo hậu quả có thể xảy ra, không chỉ theo thao tác AI đang thực hiện.

• 🟢 An toàn cao: AI chủ yếu thay đổi bản thân bức ảnh; nếu làm sai, hậu quả thường nhỏ.
• 🟡 Cần thận trọng: AI làm thay đổi hình ảnh của người hoặc sự việc, có thể khiến người khác hiểu sai.
• 🔴 Thận trọng cao: Hình ảnh có thể được dùng để xâm phạm, xúc phạm, vu khống, lừa đảo hoặc gây tổn hại cho người khác.

Càng có khả năng ảnh hưởng đến người thật và hậu quả càng khó đảo ngược, càng phải thận trọng.

Một vài mẹo nhỏ

Nâng cao: Sửa ảnh không phải là vấn đề kỹ thuật…

Sửa ảnh không chỉ là vấn đề kỹ thuật hay mỹ thuật. Đó còn là vấn đề của góc nhìn cho đến đạo đức của mỗi người sử dụng. Cần phải đặc biệt chú ý hậu quả của việc chỉnh sửa ảnh qua AI. Người sửa ảnh phải hoàn toàn chịu trách nhiệm cho hậu quả của mình làm ra chứ không được đổ cho AI làm.

Tránh hậu quả không hay: Tiên học lễ hậu học … AI

Nói chuyện về việc tô màu ảnh đen trắng, tôi lại nhớ đến bức ảnh của lớp mình thời trung học. Nhớ đến người thầy giáo già của mình cứ hay nhắc nhở: học sinh thời nay không được dạy “Tiên học lễ hậu học văn”, học đối nhân xử thế cho đúng lễ phép, trước khi học chữ, học toán, học văn. Và tôi muốn dùng câu đó để nhắc lại. Chắc trong thời đại của trí tuệ nhân tạo, cũng cần cho học sinh “Tiên học lễ hậu học …. AI”.

Chúng ta vẫn nghe trên báo chí việc người ta dùng AI để thoát y ảo các cô gái, lợi dụng các bức ảnh của những người nổi tiếng. Có thể chỉ là trò đùa nhảm nhí, vô bổ, nhưng tác hại của những việc làm vô trách nhiệm đó rất lớn. Nó có thể gây đau khổ cho người khác, hay gây phản ứng bất bình của xã hội.

AI có thể trở thành vũ khí để tấn công, và người sử dụng AI phải biết về hậu quả của nó trước khi sử dụng.

Không thay đổi được quá khứ, chỉ là đổi mới cách nhìn

Chúng ta không thể thay đổi quá khứ, nhưng chúng ta có thể thay đổi cách nhìn về quá khứ. Làm sống động lại quá khứ không phải là làm sống lại những mummy (xác ướp) Ai Cập, để cho những mummy của phân chia, thù hận có dịp quay trở lại ảnh hưởng đến con người hôm nay.

Tô màu cho sống động lại những bức ảnh lịch sử đen trắng là làm sống động lại cái nhìn về quá khứ. Trước khi bạn chọn những lệnh cho AI, hãy chọn một góc nhìn thích hợp, bạn muốn tìm được gì trong góc nhìn đó. Như hoài cảm những vẻ đẹp xưa, như khâm phục, tôn kính những vị anh hùng… Với những bức ảnh gia dình, đơn giản là bạn muốn người thân khoẻ mạnh, hồng hào hơn, hạnh phúc hơn trong ảnh cũ chẳng hạn. Những góc nhìn đó sẽ là cơ sở để bạn “tạo hồn” cho bức tranh mới bằng những dòng lệnh cụ thể.

Thế giới muôn màu, đừng chỉ dùng màu hồng hay màu đen cho những sự kiện đã qua. Hãy dùng những gam màu mới để sống lại những gì đẹp trong quá khứ. Hãy so sánh những bức ảnh đen trắng giống như những bức tranh của thời Gothic, còn ảnh được tô màu cuộc sống sẽ giống như những bức tranh của thời Renaissance (Phục hưng).

AI có thể giúp bạn sửa ảnh, vẽ tranh như những nghệ sĩ Phục hưng điêu luyện. Bằng những lệnh cho AI, bạn có thể thổi hồn cuộc sống vào các bức ảnh để mang về cho người xem những nguồn năng lượng tích cực. Ví dụ:

"Hãy cho làn da hồng hơn"

"Hãy cho đôi môi tươi hơn"

"Hãy cho ánh mắt cười tươi hơn" 

Tiếng Việt - tiếng của Truyện Kiều trong thời đại mã số hoá

Từ năm 1924, khi Việt Nam còn là thuộc địa của Pháp, trong bài diễn thuyết về đại văn hào Nguyễn Du, cụ Phạm Quỳnh đã hy vọng:

“Truyện Kiều còn, tiếng ta còn, tiếng ta còn, nước ta còn…”

Sau hơn một thế kỷ, không chỉ tiếng ta còn, nước ta còn mà tiếng ta còn lan đi khắp thế giới, để người Âu cũng biết đến "phở", "chả nem", “bún bò Nam Bộ”...

Nhưng Truyện Kiều có còn mấy ai thuộc không? Không biết mấy người trong chúng ta còn nhớ Kiều không, nhưng AI thuộc đấy.

Khi tôi hỏi ChatGPT: “Câu nào trong Truyện Kiều bạn thích nhất?”

ChatGPT đã chọn câu:

“Thiện căn ở tại lòng ta, Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài.”
và giải thích cho tôi như một người am hiểu, đam mê Truyện Kiều. Thật cảm động đến kinh ngạc.

Trong công việc và những khi cần luận lý, thuật ngữ mới, tôi dùng tiếng Anh với AI, nhưng khi ra lệnh cho AI để biểu thị những cảm xúc, hay rung cảm nghệ thuật, tôi lại dùng tiếng Việt.

Tiếng Việt đã được số hoá, vector hoá và các LLM (large language model) được huấn luyện để phân biệt được cả những độ êm nhất trong cảm xúc của con người qua ngôn ngữ. Chúng ta có thể dùng Tiếng Việt để ra lệnh cho AI qua những rung cảm nhẹ nhàng nhất.

Nụ cười của cụ Phan Bội Châu

Khi nhìn bức ảnh được tô màu của cụ Phan Bội Châu, tôi thấy cụ gần hơn với thời nay. Nhưng từ góc nhìn nào đó, tôi thấy khuôn mặt hơi nghiêm nghị, có cái gì đó như vương vấn của một ước muốn bất thành...

Có thể chỉ là cảm xúc chủ quan của riêng tôi, nhưng có thể chứ, khi năm xưa Việt Nam còn là thuộc địa, đời sống dân chúng còn lầm than, khi những hoạt động Duy Tân, Đông Du thất bại…

Hơn một thế kỷ nhìn lại, Việt Nam đã là một quốc gia độc lập, đang phát triển mạnh ở Đông Nam Á. Nếu năm xưa có hơn 200 người theo Đông Du để đi Nhật học, thì ngày nay có hàng triệu người gốc Việt đang sống và thành đạt ở nước ngoài. Người Việt ở nước ngoài vẫn giữ được một chút gì của truyền thống xưa: đùm bọc, chia sẻ lẫn nhau, trân trọng văn hoá truyền thống và tôn kính các bậc tiền nhân.

Tôi trộm nghĩ, vậy nhìn về ngày nay, các bậc tiền nhân cũng sẽ vui hơn chứ nhỉ. Và đây là dòng lệnh tôi viết để ChatGPT đưa vào bức ảnh của cụ Phan Bội Châu một nụ cười:

“Ảnh này cụ hơi nghiêm nghị. Chỉnh nhẹ nhàng cho cụ cười đôn hậu và độ lượng, với lòng tha thứ. Nhưng không làm mất tính nghiêm túc.”

Đây là kết quả:

Ảnh sửa - cụ Phan Bội Châu với nụ cười độ lượng