Tôi có dịp tham dự hai lễ trao bằng tốt nghiệp diễn ra gần nhau tại London và Zurich, thuộc hai trường đại học hàng đầu của Anh và Thụy Sĩ.
Những trải nghiệm và cảm nhận từ hai buổi lễ này một lần nữa củng cố quan điểm cá nhân của tôi về hệ thống giáo dục đại học của hai quốc gia.
Lễ trao bằng tốt nghiệp tại Anh Quốc – một sự kiện mang đậm tính thương mại và tiếp thị
Trong khi bằng cử nhân tại Thụy Sĩ được gửi đến sinh viên qua đường bưu điện, thì lễ trao bằng cử nhân tại Anh lại là một sự kiện lớn, mang nhiều yếu tố thương mại, du lịch và tiếp thị.
Trong rất nhiều trường hợp, cả gia đình đến London để tham dự lễ tốt nghiệp và lưu lại nhiều ngày. Điều này thực sự tạo ra nguồn thu đáng kể cho ngành du lịch Anh, từ khách sạn, nhà hàng đến mua sắm và các dịch vụ khác.
Tốt nghiệp tại Anh
Điều đó cũng phản ánh chiến lược phát triển giáo dục của nước Anh, trong đó có dấu ấn rất lớn của cựu Thủ tướng Tony Blair. Ngay từ năm 1999, ông đã phát động một chiến dịch quốc gia nhằm quảng bá giáo dục Anh ra thế giới, với mục tiêu thu hút thêm 75.000 sinh viên quốc tế trước năm 2005. Sau khi vượt mục tiêu này, đến năm 2006, ông tiếp tục đặt ra mục tiêu thu hút thêm 100.000 sinh viên quốc tế trước năm 2011.
Hơn hai thập niên sau, giáo dục đại học thực sự trở thành một ngành kinh tế quan trọng của Anh. Theo số liệu chính thức, năm học 2024–2025, tổng doanh thu của hệ thống đại học Anh đạt gần 54 tỷ bảng, trong đó hơn 12 tỷ bảng đến từ học phí sinh viên quốc tế. Riêng năm 2024, xuất khẩu giáo dục đại học mang lại khoảng 26,6 tỷ bảng cho nền kinh tế, bao gồm cả học phí và chi tiêu sinh hoạt của sinh viên nước ngoài.
Nền công nghiệp giáo dục đại trà và một vài tên tuổi lớn
Mặc dù nước Anh không còn là một cường quốc kinh tế hàng đầu và đặc biệt không phải là quốc gia dẫn đầu trong nhiều lĩnh vực công nghệ, không chỉ khi so với Mỹ, Trung Quốc mà ngay cả khi so với một số nước châu Âu như Thụy Sĩ, Hà Lan hay Đức, giáo dục đại học Anh vẫn thu hút được một lượng lớn sinh viên quốc tế, đặc biệt từ các nước đang phát triển.
Theo quan điểm cá nhân của tôi, có một số nguyên nhân chính sau đây:
1. Lợi thế của tiếng Anh
Mặc dù chất lượng đào tạo đại học tại Anh không nhất thiết vượt trội so với Đức hay Hà Lan, tiếng Anh vẫn là một lợi thế rất lớn trong việc thu hút sinh viên quốc tế. Đây là ngôn ngữ phổ biến trong học tập, nghiên cứu và môi trường kinh doanh toàn cầu.
2. Khả năng tốt nghiệp cao và sự đa dạng trong lựa chọn trường
So với một số nước châu Âu khác như Đức và Thụy Sĩ, sinh viên đại học tại Anh nhìn chung có thể vượt qua các kỳ thi và hoàn thành chương trình học dễ dàng hơn.
Ngoài ra, với hệ thống trường đại học đông đảo, hoạt động gần như một ngành kinh tế, mỗi sinh viên đều có thể tìm được một trường phù hợp với năng lực học tập của mình để có cơ hội lấy bằng tốt nghiệp.
Nhiều người ví việc lựa chọn trường đại học tại Anh giống như đi siêu thị, nơi mỗi khách hàng đều có thể tìm được một sản phẩm phù hợp với nhu cầu và khả năng của mình.
3. Danh tiếng của một số trường đại học hàng đầu
Mặc dù xét trên diện rộng, chất lượng giáo dục đại học tại Anh không hẳn vượt trội so với các quốc gia phát triển khác, nhưng toàn bộ hệ thống giáo dục đại học Anh lại được hưởng lợi rất lớn về mặt hình ảnh và tiếp thị từ danh tiếng của một số trường đại học hàng đầu thế giới như Oxford, Cambridge, Imperial College London hay London School of Economics (LSE).
Mô hình giáo dục đại học Thụy Sĩ – ưu tiên chất lượng và phát triển thị trường lao động chất lượng cao
Thụy Sĩ có mô hình phát triển giáo dục đại học theo hướng gần như ngược lại. Quốc gia này không đặt nặng việc khai thác giáo dục đại học như một ngành kinh tế trực tiếp, mà ưu tiên chất lượng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trình độ cao.
Với chính sách học phí tương đối thấp và sự đầu tư lớn của Nhà nước, Thụy Sĩ có điều kiện thu hút và lựa chọn những sinh viên ưu tú, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để hấp dẫn các công ty công nghệ và tập đoàn kinh tế hàng đầu thế giới đặt trụ sở hoặc văn phòng tại đây.
Thay vì tập trung vào nguồn thu trực tiếp từ học phí, nền kinh tế Thụy Sĩ được hưởng lợi gián tiếp thông qua thuế doanh nghiệp, thuế thu nhập của lực lượng lao động có mức lương cao và các hoạt động kinh tế có giá trị gia tăng lớn.
Một minh chứng điển hình là Google. Tại Zurich, một thành phố chỉ có khoảng 400.000 dân, Google đặt trung tâm nghiên cứu và phát triển lớn nhất của mình bên ngoài nước Mỹ, với hơn 5.000 nhân viên. Điều này đặc biệt đáng chú ý khi chi phí lao động và sinh hoạt tại Zurich thuộc hàng cao nhất thế giới.
Các nhóm kỹ sư tại đây tham gia phát triển nhiều sản phẩm và công nghệ quan trọng như Google Search, YouTube, Google Maps, Gemini và trí tuệ nhân tạo (AI).
Tốt nghiệp tại ETH Zurich, Thụy Sĩ
Cũng bởi giáo dục đại học Thụy Sĩ không chạy theo số lượng sinh viên, quy mô đào tạo được duy trì ở mức hợp lý, phù hợp hơn với nhu cầu của thị trường lao động. Nhờ vậy, theo quan sát của tôi, sinh viên sau khi tốt nghiệp có nhiều cơ hội tìm được việc làm với mức lương hấp dẫn.
Ngược lại, tại London, số lượng sinh viên tốt nghiệp rất lớn, trong khi cơ hội việc làm phù hợp không phải lúc nào cũng tăng tương ứng. Điều này khiến nhiều sinh viên mới ra trường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm và đôi khi phải chấp nhận mức lương thấp hơn kỳ vọng do cạnh tranh gay gắt.
Áp lực cạnh tranh càng lớn khi thị trường lao động London thu hút đông đảo ứng viên quốc tế có trình độ chuyên môn tốt, trong đó có những người đến từ các quốc gia có mức sống và kỳ vọng về thu nhập thấp hơn.
Nguyễn Thái Ngọc
