Sự việc hơn 140 điểm 10 môn Toán tại điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang gây chấn động, với 328 thí sinh thì hơn 290 em đạt từ 9 điểm trở lên. Rà soát phát hiện bất thường trong quy trình coi thi, cơ quan chức năng nhanh chóng vào cuộc và đã khởi tố 4 người.

Gian lận thi cử là điều không thể chấp nhận vì làm xói mòn công bằng và tính trung thực. Tuy vậy, từ bức xúc đã xuất hiện quan điểm cực đoan quy chụp mọi điểm cao là sản phẩm gian lận, phủ nhận nỗ lực của học sinh và của cả hệ thống giáo dục.

Sai phạm của một số cá nhân không thể là thước đo cho toàn bộ nền giáo dục. Tương tự các lĩnh vực khác, một trường hợp tiêu cực không đại diện cho số đông; vụ việc này chỉ là “con sâu làm rầu nồi canh”.

Khi phổ điểm gây tranh cãi, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp địa phương kiểm tra; Công an điều tra, khởi tố vụ án và các bị can. Địa phương đề xuất thi lại môn Toán cho toàn bộ thí sinh tại điểm thi, và nhiều học sinh đạt điểm 10 cùng gia đình đồng thuận thi lại, thể hiện hệ thống dám nhận diện và sửa sai thay vì che giấu.

Tâm lý quy chụp khiến nhiều học sinh ở nơi khác có điểm cao bị nghi ngờ, niềm vui sau 12 năm học bị phủ bóng hoài nghi. Người học thật, thi thật và giáo viên tâm huyết bị tổn thương danh dự dù không liên quan đến sai phạm.

Thành quả giáo dục Việt Nam không chỉ ở một kỳ thi: học sinh nhiều năm đạt kết quả cao tại các Olympic quốc tế, cuộc thi khoa học kỹ thuật, lập trình, toán học. Mỗi ngày gần triệu giáo viên đứng lớp, hàng chục triệu học sinh miệt mài; phần lớn kỳ thi diễn ra nghiêm túc với giám sát công nghệ, điểm số nhìn chung phản ánh năng lực.

Không thể xem nhẹ sai phạm: phải xử lý nghiêm người lợi dụng chức trách làm sai lệch kết quả, áp dụng đúng quy chế với bài thi bị can thiệp, đồng thời trả lại danh dự và công bằng cho người học thật. Sau mỗi sự cố, cần khắc phục lỗ hổng và củng cố niềm tin; chỉ khi người sai bị xử lý và người đúng được bảo vệ đến cùng, giáo dục mới thực sự bảo vệ sự trung thực.