Bộ Y tế xây dựng dự thảo Thông tư cho phép các địa phương trợ cấp hàng tháng cho trẻ từ khi sinh đến đủ 36 tháng tuổi nhằm vực dậy mức sinh đang thấp, hiện trung bình 1,91 con trên một phụ nữ, dưới mức thay thế.

Dự thảo trao quyền tự chủ cho tỉnh, thành trong việc quyết định mức chi và hình thức hỗ trợ, có thể bằng tiền mặt hoặc hiện vật cho phụ nữ mang thai và người sinh đủ hai con. Các gói hỗ trợ bổ sung gồm chi phí ăn trưa cho trẻ mầm non và khen thưởng phụ nữ hoàn thành việc sinh con trước 35 tuổi.

Số liệu từ Cục Dân số cho thấy các chính sách 5 năm qua kém hiệu quả do mức hỗ trợ quá thấp, phổ biến chỉ 450.000–1 triệu đồng mỗi trường hợp. Một số nơi như Tây Ninh, Đồng Nai, Hải Phòng đã chi hàng tỷ đồng hỗ trợ; chuyển từ thưởng một lần sang trợ cấp định kỳ hàng tháng được xem bền vững và thực chất hơn.

Bên cạnh mục tiêu nâng số con trung bình, dự thảo còn hướng đến cân bằng giới và nâng chất lượng dân số: tôn vinh gia đình sinh hai con gái, miễn giảm học phí và hỗ trợ bảo hiểm y tế cho trẻ em gái ở vùng nghèo, đồng thời miễn phí sàng lọc trước sinh, sơ sinh, dịch vụ tránh thai và chăm sóc sức khỏe định kỳ cho nhóm yếu thế, hộ nghèo.

Khi thông tư ban hành, Sở Y tế các tỉnh sẽ tham mưu để Hội đồng nhân dân cùng cấp phê duyệt mức chi cụ thể, bảo đảm phù hợp khả năng ngân sách và nhu cầu tại chỗ.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy Đông Á chi hàng tỷ USD vào các gói tiền mặt khi sinh và trợ cấp hàng tháng nhưng chưa đảo ngược được mức sinh thấp; Bắc Âu hiệu quả hơn khi kết hợp trợ cấp với phúc lợi toàn diện như giáo dục mầm non miễn phí và nghỉ thai sản hưởng lương cho cả cha lẫn mẹ. Hungary với miễn thuế thu nhập cá nhân trọn đời cho phụ nữ sinh 4 con tạo cú hích ngắn hạn nhưng thiếu bền vững nếu không có an sinh dài hạn. Giới chuyên gia đồng thuận hỗ trợ tài chính là điều kiện cần, song hiệu quả phụ thuộc vào chính sách cân bằng công việc–cuộc sống, bình đẳng giới, hạ tầng dịch vụ công và ổn định kinh tế.