Câu chuyện AI ở Trung Quốc không chỉ nằm trong các phòng thí nghiệm hiện đại mà hiện diện ở nông thôn, nơi nhiều người mẹ tìm kế sinh nhai bằng việc gõ phím để huấn luyện máy học. Nghiên cứu 5 năm của Xia Bingqing tại Đại học Sư phạm Hoa Đông (East China Normal University) ghi lại nhịp sống của lực lượng này và vai trò thầm lặng của họ trong chuỗi giá trị AI.

Sau khi đưa con đến trường, nhiều phụ nữ đăng nhập vào hệ thống để tranh các gói việc: dán nhãn hình ảnh cho xe tự lái, phân loại giọng nói, chấm điểm hội thoại chatbot. AI chỉ “thông minh” khi được nuôi bằng dữ liệu đã được con người phiên dịch tỉ mỉ: vẽ khung quanh người đi bộ, ô tô, ổ gà; chuẩn hóa bản ghi âm; đánh giá phản hồi phù hợp với chuẩn mực xã hội.

Khác với lộ trình thuê ngoài xuyên biên giới, các tập đoàn công nghệ lớn ở Trung Quốc chọn “thuê trong nội địa”, chuyển trung tâm dán nhãn từ Bắc Kinh, Hàng Châu, Thâm Quyến về Sơn Tây, Thiểm Tây, Tân Cương, Quý Châu. Cách làm này vừa cắt giảm chi phí vừa kiểm soát rò rỉ dữ liệu, thứ được coi là tài sản sống còn cho nghiên cứu và phát triển.

Với các đô thị nhỏ, “công nghiệp dữ liệu” là cánh cửa vừa tầm: thâm dụng lao động, rào cản gia nhập thấp, gần với dây chuyền nhà máy hơn công nghệ cao. Công việc không đòi hỏi bằng cấp, nhưng yêu cầu sự siêng năng, kiên nhẫn và sức bền để đạt sản lượng ổn định.

Tại một khu tái định cư, chính quyền miễn 3 năm tiền thuê mặt bằng, hỗ trợ internet để thu hút doanh nghiệp đặt trung tâm, ưu tiên tuyển phụ nữ hoàn cảnh khó khăn. Dòng việc từ các ông lớn đến theo đợt; khi khan hiếm, công nhân được gửi đi đào tạo và nhận trợ cấp 50 nhân dân tệ (khoảng 7 USD)/ngày nhằm giữ chân và duy trì lực lượng sẵn sàng.

Quản trị tại chỗ dựa nhiều vào mạng lưới quan hệ địa phương: quản lý nắm lịch sinh hoạt gia đình, sức khỏe và ràng buộc của từng người. Vào cao điểm, nhóm ít vướng bận được giao việc có sản lượng cao, còn các bà mẹ lo việc nhà đảm nhiệm tác vụ đơn giản hơn. Dù từng đầu tư hàng chục triệu nhân dân tệ cho các mô hình quản lý bằng thuật toán, doanh nghiệp nhận ra quản lý con người tại chỗ hiệu quả và rẻ hơn; độ chính xác ở các trung tâm này đạt 97–98%, vượt các giải pháp AI của bên thứ ba.

Phía sau những mô hình trị giá tỷ USD là dây chuyền thâm dụng lao động nơi mỗi cú nhấp chuột, mỗi lần sửa lỗi, mỗi cuộc chạy vội đón con đều góp sức đẩy AI tiến lên. Trí tuệ nhân tạo không chỉ thuộc về máy móc mà còn được xây từ mồ hôi và sự kiên nhẫn của những người lao động thầm lặng (theo SCMP, ThinkChina).