Tóm tắt
Sau nhật thực, một số người có thể thấy vệt tối ở trung tâm, hình ảnh mờ hoặc khó tập trung; nếu đã nhìn trực tiếp mà không có bảo vệ, võng mạc có thể bị hại. Tuy vậy, không phải mọi khó chịu đều nghiêm trọng: khô, xốn, rát hay cảm giác “cát” thường chỉ do tập trung quan sát lâu và thoáng qua. Điều cần lưu ý là các thay đổi thị giác kéo dài.
Bác sĩ nhãn khoa và chuyên gia bệnh võng mạc người Tây Ban Nha Laura Sararolsová giải thích với kênh tin tức Euronews (Euronews) rằng khi dõi theo nhật thực, tần suất chớp mắt giảm, gây khô, rát, bỏng rát hoặc cảm giác dị vật, tương tự sau nhiều giờ nhìn màn hình. Những khó chịu này thường tự hết trong vài giờ và có thể giảm bằng thuốc nhỏ mắt bôi trơn, không để lại hậu quả.
Nguy hiểm hơn là tổn thương võng mạc do Mặt Trời, còn gọi là tổn thương hoàng điểm do Mặt Trời, khi bức xạ làm hại võng mạc, nhất là hoàng điểm (macula) chịu trách nhiệm thị lực trung tâm sắc nét. Tổn thương không gây đau nên người xem không nhận ra ngay. Dấu hiệu cảnh báo gồm đốm tối/xám ở giữa, điểm không thể lấy nét, hình ảnh mờ hoặc méo, và giảm phân biệt màu. Cần phân biệt kích ứng tạm thời với thay đổi thị giác kéo dài; nếu đốm lặp lại ở cùng vị trí hoặc thị lực khác trước, không nên bỏ qua.
Triệu chứng có thể không xuất hiện ngay mà đến ngày hôm sau hoặc sau hai ngày. Những ai từng nhìn thẳng vào Mặt Trời không có bảo vệ cần đặc biệt cảnh giác, và nên chú ý trẻ em vì chúng có thể không thú nhận đã vi phạm hướng dẫn an toàn.
Nguy cơ có thể xuất hiện chỉ sau vài giây nhìn trực tiếp: bức xạ có thể làm hỏng các tế bào cảm thụ ánh sáng ở vùng trung tâm. Mức nguy hiểm tăng mạnh khi dùng ống nhòm, kính thiên văn hoặc ống ngắm quang học máy ảnh không có lọc Mặt Trời phù hợp, vì các thiết bị này tập trung ánh sáng.
Quay nhật thực bằng điện thoại không gây hại nếu chỉ nhìn vào màn hình. Nguy cơ xuất hiện khi ngẩng mắt khỏi màn hình để căn khung hoặc lấy nét và nhìn Mặt Trời trực tiếp mà không có bảo vệ.
Khi có đốm đen/xám dai dẳng, nhìn mờ hay méo, hoặc thay đổi thị lực rõ rệt, nên đi khám bác sĩ mắt. Hiện chưa có phương pháp điều trị được chứng minh có thể đảo ngược chắc chắn tổn thương trong tình trạng này; bác sĩ có thể thăm khám, ghi nhận mức độ và theo dõi. Một số người cải thiện một phần theo thời gian khi một phần thụ thể phục hồi, nhưng cũng có trường hợp di chứng vĩnh viễn.
Bác sĩ nhãn khoa và chuyên gia bệnh võng mạc người Tây Ban Nha Laura Sararolsová giải thích với kênh tin tức Euronews (Euronews) rằng khi dõi theo nhật thực, tần suất chớp mắt giảm, gây khô, rát, bỏng rát hoặc cảm giác dị vật, tương tự sau nhiều giờ nhìn màn hình. Những khó chịu này thường tự hết trong vài giờ và có thể giảm bằng thuốc nhỏ mắt bôi trơn, không để lại hậu quả.
Nguy hiểm hơn là tổn thương võng mạc do Mặt Trời, còn gọi là tổn thương hoàng điểm do Mặt Trời, khi bức xạ làm hại võng mạc, nhất là hoàng điểm (macula) chịu trách nhiệm thị lực trung tâm sắc nét. Tổn thương không gây đau nên người xem không nhận ra ngay. Dấu hiệu cảnh báo gồm đốm tối/xám ở giữa, điểm không thể lấy nét, hình ảnh mờ hoặc méo, và giảm phân biệt màu. Cần phân biệt kích ứng tạm thời với thay đổi thị giác kéo dài; nếu đốm lặp lại ở cùng vị trí hoặc thị lực khác trước, không nên bỏ qua.
Triệu chứng có thể không xuất hiện ngay mà đến ngày hôm sau hoặc sau hai ngày. Những ai từng nhìn thẳng vào Mặt Trời không có bảo vệ cần đặc biệt cảnh giác, và nên chú ý trẻ em vì chúng có thể không thú nhận đã vi phạm hướng dẫn an toàn.
Nguy cơ có thể xuất hiện chỉ sau vài giây nhìn trực tiếp: bức xạ có thể làm hỏng các tế bào cảm thụ ánh sáng ở vùng trung tâm. Mức nguy hiểm tăng mạnh khi dùng ống nhòm, kính thiên văn hoặc ống ngắm quang học máy ảnh không có lọc Mặt Trời phù hợp, vì các thiết bị này tập trung ánh sáng.
Quay nhật thực bằng điện thoại không gây hại nếu chỉ nhìn vào màn hình. Nguy cơ xuất hiện khi ngẩng mắt khỏi màn hình để căn khung hoặc lấy nét và nhìn Mặt Trời trực tiếp mà không có bảo vệ.
Khi có đốm đen/xám dai dẳng, nhìn mờ hay méo, hoặc thay đổi thị lực rõ rệt, nên đi khám bác sĩ mắt. Hiện chưa có phương pháp điều trị được chứng minh có thể đảo ngược chắc chắn tổn thương trong tình trạng này; bác sĩ có thể thăm khám, ghi nhận mức độ và theo dõi. Một số người cải thiện một phần theo thời gian khi một phần thụ thể phục hồi, nhưng cũng có trường hợp di chứng vĩnh viễn.
