Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trên Truth Social ngày 23/5 rằng một thỏa thuận “về cơ bản đã được đàm phán xong”, có thể mở lại eo biển Hormuz, giảm áp lực giá dầu và khởi động vòng đàm phán hạt nhân mới. Ông không nhắc trực tiếp tới chương trình hạt nhân, trong khi bất đồng vẫn lớn về hạt nhân, tương lai Hormuz, dỡ bỏ trừng phạt và các nhượng bộ. Dự thảo chưa hoàn tất và có thể bị hủy bỏ.

Khung thỏa thuận dựa trên một bản ghi nhớ tạm thời (MOU) kéo dài 60 ngày, trong đó hai bên tạm dừng một số biện pháp thời chiến để đàm phán thỏa thuận rộng hơn. Câu hỏi then chốt là liệu lực lượng an ninh Iran, đặc biệt Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), có chấp nhận các thỏa hiệp làm giảm ảnh hưởng của Iran ở Hormuz và với chương trình hạt nhân hay không.

Giai đoạn đầu dự kiến tập trung hạ nhiệt tại Vùng Vịnh: Iran mở lại Hormuz gần mức trước xung đột và bắt đầu rà phá thủy lôi; Mỹ dần nới phong tỏa hải quân các cảng Iran; cấp một số miễn trừ trừng phạt để nối lại xuất khẩu dầu; giải phóng từng phần tài sản bị đóng băng. Mọi giảm nhẹ trừng phạt đi sau các bước có thể kiểm chứng của Iran. Washington kỳ vọng điều này nhanh chóng giảm áp lực nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Phía Iran tỏ ra thận trọng. Hãng thông tấn Tasnim nói Hormuz sẽ không tự động trở lại như trước, Tehran khẳng định “chủ quyền” và cảnh báo “tự do đi lại” không mặc nhiên được khôi phục. Bộ Ngoại giao Iran nêu mọi cơ chế ở Hormuz phải do Iran, Oman và các quốc gia ven tuyến thống nhất, Mỹ “không liên quan”, đồng thời yêu cầu dỡ phong tỏa hải quân trong 30 ngày trước khi có bình thường hóa lớn về hàng hải.

Nội dung hạt nhân vẫn chưa được giải quyết. Dự thảo được cho là bao gồm cam kết không theo đuổi vũ khí hạt nhân, đàm phán tạm dừng làm giàu uranium, xử lý kho uranium làm giàu cao, cùng thảo luận nới trừng phạt và giải phóng tài sản. Tuy nhiên, Tehran công khai phủ nhận việc chấp nhận bất kỳ hạn chế hạt nhân mới nào ở giai đoạn này.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmail Baghaei nói bản ghi nhớ tập trung vào kết thúc xung đột, chấm dứt phong tỏa hải quân và giải phóng tài sản ở nước ngoài, không bao gồm vấn đề hạt nhân. Ông cho biết trừng phạt là một chủ đề đàm phán, nhưng khi chưa bàn hạt nhân thì cũng chưa có chi tiết dỡ trừng phạt. Sự lệch pha này cho thấy tính mong manh của khuôn khổ: Washington xem đây là bước mở đường tới nhượng bộ hạt nhân sâu hơn, còn Tehran coi là thỏa thuận hàng hải và kinh tế hẹp.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nhấn mạnh quyết định cuối cùng cần sự chấp thuận của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei và Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, làm dấy lên nghi ngờ về mức độ ủng hộ của giới lãnh đạo. Ở phía Mỹ, Ngoại trưởng Marco Rubio nói đã có “tiến bộ đáng kể” nhưng khẳng định lằn ranh đỏ: Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời chỉ trích các đe dọa nhắm vào vận tải ở Hormuz là trái luật quốc tế.