Tóm tắt
Quốc hội (Országgyűlés) tối thứ Hai đã thông qua sửa đổi Hiến pháp lần thứ 17, văn bản chấm dứt nhiệm kỳ của Sulyok Tamás nhưng chỉ có hiệu lực khi Tổng thống ký và được công bố trên Công báo Hungary (Magyar Közlöny). Thủ tướng Magyar Péter kêu gọi ký ngay sau bỏ phiếu, nếu không sẽ khởi động thủ tục phế truất; Sulyok trước đó nhiều lần chỉ trích đề xuất là vi phạm nguyên tắc pháp quyền, dân chủ và phân quyền.
Sau bỏ phiếu, Chủ tịch Quốc hội Forsthoffer Ágnes có năm ngày để ký và gửi bản sửa đổi cho Tổng thống. Phủ Tổng thống (Sándor-palota) nói nguyên thủ sẽ hành động theo Hiến pháp (Alaptörvény). Kịch bản 1: Sulyok ký trong năm ngày, kèm thông cáo phản đối; sau khi công bố, sửa đổi có hiệu lực từ ngày hôm sau và nhiệm kỳ chấm dứt. Kịch bản 2: không ký nhưng tự từ chức, điều này trái với phát biểu gần đây của ông rằng không có lý do từ nhiệm; đại diện đảng Fidesz (Fidesz) Havasi Bertalan cũng kêu gọi ông không từ chức.
Kịch bản 3: không ký và chuyển văn bản lên Tòa án Hiến pháp (Alkotmánybíróság) để kiểm tra thủ tục. Cơ quan này chỉ được xem xét tính thủ tục, do kiểm soát nội dung đã bị bãi bỏ năm 2013. Magyar Péter cáo buộc Fidesz cấm ký và do Gulyás Gergely chuẩn bị trước đơn gửi Tòa án Hiến pháp; Gulyás bác bỏ toàn bộ cáo buộc, còn Havasi phản ứng gay gắt. Sulyok gọi các cáo buộc nhằm vào ông là sai sự thật và cảnh báo mọi sức ép vào quyết định độc lập của nguyên thủ là xâm phạm trật tự hiến định.
Theo Hiến pháp, Tòa án Hiến pháp phải quyết định khẩn cấp, chậm nhất trong 30 ngày; nếu phát hiện vi phạm thủ tục, sẽ trả lại cho Quốc hội. Trong vòng 30 ngày sau khi công bố, chính phủ, một phần tư nghị sĩ, Chủ tịch Tòa án Tối cao (Kúria), Viện trưởng Công tố tối cao hoặc Ủy viên Quyền cơ bản cũng có thể yêu cầu kiểm tra nhưng chỉ về thủ tục. Trước đó, ngày 11/6, Sulyok đã kiến nghị Tòa án Hiến pháp làm rõ khả năng xem xét nội dung đối với các sửa đổi mang tính “trường hợp cá biệt”, nhưng bảy thẩm phán xin rút, Polt Péter đưa vụ việc khỏi chương trình, khiến nỗ lực này thất bại. Nếu nay nộp lại, tiến trình vẫn bất định và có thể làm chậm kế hoạch có tân Tổng thống vào 20/8.
Kịch bản 4: nếu không ký trong năm ngày, phía chính phủ sẽ khởi động thủ tục phế truất. Đề nghị do ít nhất một phần năm nghị sĩ nêu; để bắt đầu thủ tục cần đa số hai phần ba, và Tòa án Hiến pháp là cơ quan ra phán quyết cuối cùng về việc vi phạm Hiến pháp. Từ thời điểm khởi động, Tổng thống bị tạm đình chỉ quyền hạn; Chủ tịch Quốc hội Forsthoffer Ágnes sẽ tạm quyền và có thể ký ban hành sửa đổi mà bà đã ủng hộ.
Theo lộ trình của đảng Tisza (Tisza Párt), nếu chờ hết năm ngày, đề nghị phế truất có thể được nộp cuối tuần và Quốc hội biểu quyết vào thứ Hai; nếu Chủ tịch Quốc hội ký và công bố ngay, Sulyok có thể chấm dứt chức vụ từ thứ Ba. Sau đó, Quốc hội phải bầu Tổng thống mới trong 30 ngày bằng bỏ phiếu kín với đa số hai phần ba; theo sửa đổi vừa thông qua, nhiệm kỳ tân Tổng thống kéo dài đến khi Hiến pháp mới có hiệu lực nhưng tối đa năm năm. Thủ tướng nói muốn đề cử người thể hiện sự thống nhất quốc gia, song chưa nêu tên.
Sau bỏ phiếu, Chủ tịch Quốc hội Forsthoffer Ágnes có năm ngày để ký và gửi bản sửa đổi cho Tổng thống. Phủ Tổng thống (Sándor-palota) nói nguyên thủ sẽ hành động theo Hiến pháp (Alaptörvény). Kịch bản 1: Sulyok ký trong năm ngày, kèm thông cáo phản đối; sau khi công bố, sửa đổi có hiệu lực từ ngày hôm sau và nhiệm kỳ chấm dứt. Kịch bản 2: không ký nhưng tự từ chức, điều này trái với phát biểu gần đây của ông rằng không có lý do từ nhiệm; đại diện đảng Fidesz (Fidesz) Havasi Bertalan cũng kêu gọi ông không từ chức.
Kịch bản 3: không ký và chuyển văn bản lên Tòa án Hiến pháp (Alkotmánybíróság) để kiểm tra thủ tục. Cơ quan này chỉ được xem xét tính thủ tục, do kiểm soát nội dung đã bị bãi bỏ năm 2013. Magyar Péter cáo buộc Fidesz cấm ký và do Gulyás Gergely chuẩn bị trước đơn gửi Tòa án Hiến pháp; Gulyás bác bỏ toàn bộ cáo buộc, còn Havasi phản ứng gay gắt. Sulyok gọi các cáo buộc nhằm vào ông là sai sự thật và cảnh báo mọi sức ép vào quyết định độc lập của nguyên thủ là xâm phạm trật tự hiến định.
Theo Hiến pháp, Tòa án Hiến pháp phải quyết định khẩn cấp, chậm nhất trong 30 ngày; nếu phát hiện vi phạm thủ tục, sẽ trả lại cho Quốc hội. Trong vòng 30 ngày sau khi công bố, chính phủ, một phần tư nghị sĩ, Chủ tịch Tòa án Tối cao (Kúria), Viện trưởng Công tố tối cao hoặc Ủy viên Quyền cơ bản cũng có thể yêu cầu kiểm tra nhưng chỉ về thủ tục. Trước đó, ngày 11/6, Sulyok đã kiến nghị Tòa án Hiến pháp làm rõ khả năng xem xét nội dung đối với các sửa đổi mang tính “trường hợp cá biệt”, nhưng bảy thẩm phán xin rút, Polt Péter đưa vụ việc khỏi chương trình, khiến nỗ lực này thất bại. Nếu nay nộp lại, tiến trình vẫn bất định và có thể làm chậm kế hoạch có tân Tổng thống vào 20/8.
Kịch bản 4: nếu không ký trong năm ngày, phía chính phủ sẽ khởi động thủ tục phế truất. Đề nghị do ít nhất một phần năm nghị sĩ nêu; để bắt đầu thủ tục cần đa số hai phần ba, và Tòa án Hiến pháp là cơ quan ra phán quyết cuối cùng về việc vi phạm Hiến pháp. Từ thời điểm khởi động, Tổng thống bị tạm đình chỉ quyền hạn; Chủ tịch Quốc hội Forsthoffer Ágnes sẽ tạm quyền và có thể ký ban hành sửa đổi mà bà đã ủng hộ.
Theo lộ trình của đảng Tisza (Tisza Párt), nếu chờ hết năm ngày, đề nghị phế truất có thể được nộp cuối tuần và Quốc hội biểu quyết vào thứ Hai; nếu Chủ tịch Quốc hội ký và công bố ngay, Sulyok có thể chấm dứt chức vụ từ thứ Ba. Sau đó, Quốc hội phải bầu Tổng thống mới trong 30 ngày bằng bỏ phiếu kín với đa số hai phần ba; theo sửa đổi vừa thông qua, nhiệm kỳ tân Tổng thống kéo dài đến khi Hiến pháp mới có hiệu lực nhưng tối đa năm năm. Thủ tướng nói muốn đề cử người thể hiện sự thống nhất quốc gia, song chưa nêu tên.
