Tóm tắt
Biển Đen leo thang căng thẳng địa chính trị trong khi Bulgaria trải qua một ngày bầu cử nhiều khúc quanh. Tỷ lệ cử tri được cả khu vực theo dõi sát, còn các nhãn dán chính trị dễ che lấp thực tế phức tạp. Nhà báo Bulgaria Vladimir Mitev lý giải định hướng của Rumen Radev, điểm yếu ứng viên và đối chiếu các diễn biến với Romania.
Cuộc đua xoay quanh hai liên danh: Iliana Iotova – Kiril Vâlcev, giám đốc Hãng Thông tấn Bulgaria (Agenția de știri bulgare), đối đầu Andrei Ghiurov – Gheorghi Kandev. Thăm dò trước ngày bầu cử cho thấy Iotova–Vâlcev trên 40%, Ghiurov–Kandev khoảng 26–27%. Thứ ba là Đảng Phục Hưng (Renaștere) với Kostadin Kostadinov và eurodeputy Petar Volghin đạt 10–11%, sau đó là các cặp rusofil công khai và một cặp hướng tới cử tri xanh, chống tham nhũng.
Chiến dịch thiếu tranh luận ý tưởng, không có đối mặt giữa Iotova và Ghiurov. Iotova, cựu nghị sĩ châu Âu từ gia đình Xã hội, được Đảng Bulgaria Tiến bộ (Bulgaria Progresistă) của Rumen Radev và Đảng Xã hội Bulgaria (Partidul Socialist Bulgar) hậu thuẫn, hướng tới cử tri chủ quyền; bà thể hiện gần gũi với Viện Hàn lâm Khoa học Bulgaria (Academia Bulgară de Științe) và Giáo hội Chính thống Bulgaria (Biserica Ortodoxă Bulgară), ca ngợi chữ Kirin. Tuy vậy bà bị xem là mơ hồ khi vừa ký văn kiện ủng hộ Ukraine, phản đối Nga tại Liên Hợp Quốc, vừa tách mình khỏi đường lối đó; song bà sớm nêu kịch bản hạ nhiệt Biển Đen.
Ghiurov từ thế yếu tăng thêm khoảng 10–11%, tự nhận vai trò kiểu “người bảo hộ quyền lợi”, vận động mạnh trên mạng với video tiếp xúc dân chúng. Ông chỉ trích Radev né nêu đích danh Nga về các đòn UAV vào tàu hàng; Radev chỉ nhắc Nga công khai hơn sau đợt tấn công 13/10/2026, khi Sofia và București cùng đề nghị hỗ trợ từ Hội đồng châu Âu và NATO. Sự cố 22/10/2026, khi một nữ phóng viên bị vệ sĩ Cơ quan Bảo vệ Quốc gia (Serviciul Național de Pază) xô ngã sau lúc áp sát Chủ tịch Quốc hội Mihaela Doțova (Bulgaria Progresistă), đã làm dấy lên làn chỉ trích thái độ vô cảm, tạo lợi thế truyền thông cho Ghiurov.
Sau cải cách hiến pháp, tổng thống Bulgaria bị thu hẹp quyền đáng kể: không còn chi phối trực tiếp cơ quan an ninh (trừ Cơ quan Bảo vệ Quốc gia), và quyền lập chính phủ lâm thời bị giới hạn. Tổng thống giữ vai trò đối ngoại, còn phó tổng thống phụ trách mạnh về kiều bào. So với Romania, nơi nguyên thủ từng có ảnh hưởng lớn tới việc lập chính phủ, tổng thống Bulgaria hiện yếu hơn trong một nước cộng hòa nghị viện.
Khả năng không ai vượt 50% khiến vòng hai ngày 1/11/2026 mang tính quyết định, phụ thuộc vào cử tri Công dân vì Phát triển châu Âu của Bulgaria (GERB), Phong trào vì Quyền và Tự do (DPS) và phân bổ phiếu rusofil. Thành viên GERB xuất hiện trong ủy ban khởi xướng của cả Iotova lẫn Ghiurov; tại Hội đồng Tư vấn An ninh Quốc gia (Consiliul Consultativ pentru Securitate Națională) về các vụ tấn công ở Biển Đen, GERB ủng hộ đường lối của Bulgaria Progresistă và Iotova, nhưng ở Nghị viện châu Âu, eurodeputy GERB lại bỏ phiếu cho nghị quyết chỉ trích Radev, khiến hướng đi cử tri GERB khó đoán. Với DPS, xung đột giữa chính phủ và Delian Peevski cùng vụ bắt một số thị trưởng chủ chốt có thể làm nhiều cử tri DPS không ủng hộ Iotova. Renaștere công kích cả hai khối, trong đó có cáo buộc Iotova gắn với “Soros” trên mạng, khiến dòng phiếu thân Nga càng bất định.
Radev thể hiện kiểu thực dụng “pro-tất cả” như Boiko Borisov: được Viktor Orbán khen ngợi, song các học giả Stefano Bottoni và Sergiu Mișcoiu cho rằng khó xuất hiện một “Orbán mới” trong khu vực. Bulgaria mở cửa tích cực hơn với vốn Mỹ và Trung Quốc; Radev, tốt nghiệp xuất sắc một trường quân sự Mỹ, bị xem là thân Trump và có động thái cụ thể ở năng lượng, công nghệ; ông ủng hộ thỏa thuận dầu diesel Trump–Putin gây tranh cãi tại Bruxelles, đến mức Andrej Babiš cũng nói về “phản bội châu Âu” của Trump. Đồng thời, Radev được Ursula von der Leyen nêu đích danh trong Thông điệp Liên minh vì thượng đỉnh kết nối hạ tầng Âu–Á tổ chức tại Sofia đầu 2027. Tuy nhiên, Bulgaria vẫn phụ thuộc mạnh vào Tây Âu, vấp phải sức cản trong nước; chưa có chứng cứ ông đánh bại giới đầu sỏ, thậm chí xảy ra các vụ ám sát một số nhân vật liên quan ngay trước bầu cử. Trước leo thang ở Biển Đen, Sofia và București ý thức nhu cầu phối hợp chặt với Thổ Nhĩ Kỳ; các đồng minh ưu tiên răn đe hơn leo thang và thận trọng với Điều 4 NATO. Radev tìm cách cân bằng giữa trung tâm–vùng ven EU và giữa Trump–Tây Âu, một canh bạc mà thời gian sẽ kiểm chứng.
Cuộc đua xoay quanh hai liên danh: Iliana Iotova – Kiril Vâlcev, giám đốc Hãng Thông tấn Bulgaria (Agenția de știri bulgare), đối đầu Andrei Ghiurov – Gheorghi Kandev. Thăm dò trước ngày bầu cử cho thấy Iotova–Vâlcev trên 40%, Ghiurov–Kandev khoảng 26–27%. Thứ ba là Đảng Phục Hưng (Renaștere) với Kostadin Kostadinov và eurodeputy Petar Volghin đạt 10–11%, sau đó là các cặp rusofil công khai và một cặp hướng tới cử tri xanh, chống tham nhũng.
Chiến dịch thiếu tranh luận ý tưởng, không có đối mặt giữa Iotova và Ghiurov. Iotova, cựu nghị sĩ châu Âu từ gia đình Xã hội, được Đảng Bulgaria Tiến bộ (Bulgaria Progresistă) của Rumen Radev và Đảng Xã hội Bulgaria (Partidul Socialist Bulgar) hậu thuẫn, hướng tới cử tri chủ quyền; bà thể hiện gần gũi với Viện Hàn lâm Khoa học Bulgaria (Academia Bulgară de Științe) và Giáo hội Chính thống Bulgaria (Biserica Ortodoxă Bulgară), ca ngợi chữ Kirin. Tuy vậy bà bị xem là mơ hồ khi vừa ký văn kiện ủng hộ Ukraine, phản đối Nga tại Liên Hợp Quốc, vừa tách mình khỏi đường lối đó; song bà sớm nêu kịch bản hạ nhiệt Biển Đen.
Ghiurov từ thế yếu tăng thêm khoảng 10–11%, tự nhận vai trò kiểu “người bảo hộ quyền lợi”, vận động mạnh trên mạng với video tiếp xúc dân chúng. Ông chỉ trích Radev né nêu đích danh Nga về các đòn UAV vào tàu hàng; Radev chỉ nhắc Nga công khai hơn sau đợt tấn công 13/10/2026, khi Sofia và București cùng đề nghị hỗ trợ từ Hội đồng châu Âu và NATO. Sự cố 22/10/2026, khi một nữ phóng viên bị vệ sĩ Cơ quan Bảo vệ Quốc gia (Serviciul Național de Pază) xô ngã sau lúc áp sát Chủ tịch Quốc hội Mihaela Doțova (Bulgaria Progresistă), đã làm dấy lên làn chỉ trích thái độ vô cảm, tạo lợi thế truyền thông cho Ghiurov.
Sau cải cách hiến pháp, tổng thống Bulgaria bị thu hẹp quyền đáng kể: không còn chi phối trực tiếp cơ quan an ninh (trừ Cơ quan Bảo vệ Quốc gia), và quyền lập chính phủ lâm thời bị giới hạn. Tổng thống giữ vai trò đối ngoại, còn phó tổng thống phụ trách mạnh về kiều bào. So với Romania, nơi nguyên thủ từng có ảnh hưởng lớn tới việc lập chính phủ, tổng thống Bulgaria hiện yếu hơn trong một nước cộng hòa nghị viện.
Khả năng không ai vượt 50% khiến vòng hai ngày 1/11/2026 mang tính quyết định, phụ thuộc vào cử tri Công dân vì Phát triển châu Âu của Bulgaria (GERB), Phong trào vì Quyền và Tự do (DPS) và phân bổ phiếu rusofil. Thành viên GERB xuất hiện trong ủy ban khởi xướng của cả Iotova lẫn Ghiurov; tại Hội đồng Tư vấn An ninh Quốc gia (Consiliul Consultativ pentru Securitate Națională) về các vụ tấn công ở Biển Đen, GERB ủng hộ đường lối của Bulgaria Progresistă và Iotova, nhưng ở Nghị viện châu Âu, eurodeputy GERB lại bỏ phiếu cho nghị quyết chỉ trích Radev, khiến hướng đi cử tri GERB khó đoán. Với DPS, xung đột giữa chính phủ và Delian Peevski cùng vụ bắt một số thị trưởng chủ chốt có thể làm nhiều cử tri DPS không ủng hộ Iotova. Renaștere công kích cả hai khối, trong đó có cáo buộc Iotova gắn với “Soros” trên mạng, khiến dòng phiếu thân Nga càng bất định.
Radev thể hiện kiểu thực dụng “pro-tất cả” như Boiko Borisov: được Viktor Orbán khen ngợi, song các học giả Stefano Bottoni và Sergiu Mișcoiu cho rằng khó xuất hiện một “Orbán mới” trong khu vực. Bulgaria mở cửa tích cực hơn với vốn Mỹ và Trung Quốc; Radev, tốt nghiệp xuất sắc một trường quân sự Mỹ, bị xem là thân Trump và có động thái cụ thể ở năng lượng, công nghệ; ông ủng hộ thỏa thuận dầu diesel Trump–Putin gây tranh cãi tại Bruxelles, đến mức Andrej Babiš cũng nói về “phản bội châu Âu” của Trump. Đồng thời, Radev được Ursula von der Leyen nêu đích danh trong Thông điệp Liên minh vì thượng đỉnh kết nối hạ tầng Âu–Á tổ chức tại Sofia đầu 2027. Tuy nhiên, Bulgaria vẫn phụ thuộc mạnh vào Tây Âu, vấp phải sức cản trong nước; chưa có chứng cứ ông đánh bại giới đầu sỏ, thậm chí xảy ra các vụ ám sát một số nhân vật liên quan ngay trước bầu cử. Trước leo thang ở Biển Đen, Sofia và București ý thức nhu cầu phối hợp chặt với Thổ Nhĩ Kỳ; các đồng minh ưu tiên răn đe hơn leo thang và thận trọng với Điều 4 NATO. Radev tìm cách cân bằng giữa trung tâm–vùng ven EU và giữa Trump–Tây Âu, một canh bạc mà thời gian sẽ kiểm chứng.