Tóm tắt
Dòng người lên tới hàng chục nghìn tràn vào Ceuta khiến lực lượng biên phòng Tây Ban Nha quá tải; theo chính quyền địa phương, chỉ trong một ngày có thể đã đến tới 80 nghìn người, gần bằng dân số thành phố. Số người thiệt mạng được các cơ quan Tây Ban Nha và Maroc ghi nhận xấp xỉ 100, phần lớn chết đuối, có cả người rất trẻ. Nhà địa lý chính trị Martin Lepič từ Khoa Khoa học Tự nhiên, Đại học Karlova (Přírodovědecká fakulta Univerzity Karlovy) nhấn mạnh đây trước hết là thảm kịch con người.
Nguyên nhân đợt sóng di cư đột ngột vẫn chưa rõ ràng. Bối cảnh gồm phán quyết đầu tháng 7 của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha (Tribunal Supremo) cấm trục xuất ngay những người vượt biển vào Ceuta, chuyến thăm Algeria của Thủ tướng Pedro Sánchez cuối tháng 7, và đúng ngày 30/7 Maroc kỷ niệm ngày đăng quang của Quốc vương Mohammed VI. Về lâu dài, Maroc vẫn coi Ceuta là vùng đất nên thuộc về mình.
Hai giả thuyết chính nổi lên: làn sóng tự phát nhờ chính sách cởi mở hơn của Tây Ban Nha và tin đồn trên mạng, hoặc một chiến dịch do chính phủ Maroc chuẩn bị. Theo Lepič, hải quan và cảnh sát biên giới Maroc trong giai đoạn đầu gần như không can thiệp. Cùng lúc, mạng xã hội lan truyền thông tin chỉ dẫn những điểm vượt biên “dễ dàng”, càng khuyến khích dòng người đổ về.
Tây Ban Nha công khai không chỉ trích Maroc; Pedro Sánchez quy trách nhiệm cho các băng nhóm buôn người. Sau bốn ngày im lặng, Maroc cũng đổ lỗi cho bọn buôn người và tin giả. Lepič cho rằng mô hình “buôn người” khó giải thích đợt ồ ạt này vì ít mang lại lợi nhuận như thường lệ; Madrid có thể chọn ngôn ngữ ngoại giao để duy trì hợp tác của Rabat nhằm sớm hạ nhiệt khủng hoảng.
Nhiều chỉ dấu lại đi ngược kịch bản “chiến dịch Maroc”: theo truyền thông Tây Ban Nha, cơ quan tình báo nước này nghiêng về nguồn gốc tự phát do tin giả, còn phía Maroc chủ yếu không ngăn chặn và tìm cách tận dụng. Hệ quả là hình ảnh Maroc bị chỉ trích mạnh từ toàn bộ chính trường Tây Ban Nha và nhiều nước Liên minh châu Âu, cho thấy “kế hoạch”, nếu có, đã phản tác dụng.
Trong nền rộng hơn, ý thức hệ “Maroc lớn” tiếp tục ảnh hưởng cách nhìn của Rabat về tương lai Ceuta và các vùng khác. Đồng thời, nhiều lãnh đạo châu Âu tranh thủ chỉ trích Tây Ban Nha để kiếm điểm trong nước, điều mà Lepič coi là tín hiệu xấu cho đoàn kết của châu Âu. Tây Ban Nha đã bắt đầu lắp đặt rào cản trên biển gần Ceuta từ ngày 1/8/2026.
Nguyên nhân đợt sóng di cư đột ngột vẫn chưa rõ ràng. Bối cảnh gồm phán quyết đầu tháng 7 của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha (Tribunal Supremo) cấm trục xuất ngay những người vượt biển vào Ceuta, chuyến thăm Algeria của Thủ tướng Pedro Sánchez cuối tháng 7, và đúng ngày 30/7 Maroc kỷ niệm ngày đăng quang của Quốc vương Mohammed VI. Về lâu dài, Maroc vẫn coi Ceuta là vùng đất nên thuộc về mình.
Hai giả thuyết chính nổi lên: làn sóng tự phát nhờ chính sách cởi mở hơn của Tây Ban Nha và tin đồn trên mạng, hoặc một chiến dịch do chính phủ Maroc chuẩn bị. Theo Lepič, hải quan và cảnh sát biên giới Maroc trong giai đoạn đầu gần như không can thiệp. Cùng lúc, mạng xã hội lan truyền thông tin chỉ dẫn những điểm vượt biên “dễ dàng”, càng khuyến khích dòng người đổ về.
Tây Ban Nha công khai không chỉ trích Maroc; Pedro Sánchez quy trách nhiệm cho các băng nhóm buôn người. Sau bốn ngày im lặng, Maroc cũng đổ lỗi cho bọn buôn người và tin giả. Lepič cho rằng mô hình “buôn người” khó giải thích đợt ồ ạt này vì ít mang lại lợi nhuận như thường lệ; Madrid có thể chọn ngôn ngữ ngoại giao để duy trì hợp tác của Rabat nhằm sớm hạ nhiệt khủng hoảng.
Nhiều chỉ dấu lại đi ngược kịch bản “chiến dịch Maroc”: theo truyền thông Tây Ban Nha, cơ quan tình báo nước này nghiêng về nguồn gốc tự phát do tin giả, còn phía Maroc chủ yếu không ngăn chặn và tìm cách tận dụng. Hệ quả là hình ảnh Maroc bị chỉ trích mạnh từ toàn bộ chính trường Tây Ban Nha và nhiều nước Liên minh châu Âu, cho thấy “kế hoạch”, nếu có, đã phản tác dụng.
Trong nền rộng hơn, ý thức hệ “Maroc lớn” tiếp tục ảnh hưởng cách nhìn của Rabat về tương lai Ceuta và các vùng khác. Đồng thời, nhiều lãnh đạo châu Âu tranh thủ chỉ trích Tây Ban Nha để kiếm điểm trong nước, điều mà Lepič coi là tín hiệu xấu cho đoàn kết của châu Âu. Tây Ban Nha đã bắt đầu lắp đặt rào cản trên biển gần Ceuta từ ngày 1/8/2026.
