Tóm tắt
Cuối thập niên 1990, khi Liên minh châu Âu mới có 15 thành viên, các đảng trung tả ủng hộ châu Âu thống trị chính trường, tăng trưởng mạnh và mở rộng về phía đông tạo cảm giác lịch sử đứng về phía hội nhập. Gần ba thập kỷ sau, nhịp điệu chính trị lại hội tụ theo một chiều nhưng với xung lực đến từ chủ nghĩa dân tộc cực hữu, đe dọa đồng thuận hậu chiến vốn nâng đỡ quá trình xây dựng EU.
Từ nay đến cuối năm sau, EU bước vào một chuỗi bầu cử dồn dập, trong đó cử tri tại 4/5 quốc gia lớn nhất sẽ đi bầu. Tây Ban Nha mở màn ngày 29/11, nơi liên minh của Pedro Sánchez có nguy cơ thất bại trước Đảng Nhân dân (Partido Popular - PP) và Vox; tiếp theo là Pháp với Marine Le Pen của Tập hợp Quốc gia (Rassemblement National - RN) đang dẫn trước đối thủ cánh tả Jean‑Luc Mélenchon; tại Ba Lan, các lực lượng dân tộc chủ nghĩa có thể lật đổ liên minh tự do của Donald Tusk; ở Ý, Giorgia Meloni của Đảng Anh em nước Ý (Fratelli d'Italia) hướng tới nhiệm kỳ hai nhưng chịu sức ép từ Tương lai Quốc gia (Viitorul Național). Estonia, Phần Lan, Hy Lạp, Slovakia cũng bầu quốc hội và Đức có các kỳ bầu cử cấp bang.
Nghịch lý nổi bật là tỷ lệ ủng hộ EU đạt mức kỷ lục 74% và hầu như không còn đảng chủ trương rời khối, nhưng các lực lượng hoài nghi châu Âu muốn biến EU thành liên kết lỏng lẻo giữa các quốc gia có chủ quyền. Natalie Tocci cảnh báo siêu chu kỳ này có thể làm “biến dạng” châu Âu, làm rỗng dự án hội nhập, thậm chí dẫn tới tự tan rã, trong bối cảnh tăng trưởng èo uột, già hóa dân số, áp lực tài khóa và chi phí sinh hoạt leo thang bào mòn các đảng truyền thống. Các đảng dân tộc chủ nghĩa khéo khai thác các chủ đề di cư, vaccine, chuyển dịch xanh, hỗ trợ Ukraine, toàn cầu hóa, giới tinh hoa và thể chế siêu quốc gia, được khuếch đại bởi thông tin sai lệch từ Nga và ủng hộ công khai từ Nhà Trắng thời Donald Trump.
Đà tăng của cực hữu không đồng đều: AfD (Lựa chọn cho nước Đức – Alternative für Deutschland - AfD) thắng lớn ở miền đông Đức, nhưng tại Hà Lan, Đảng Tự do (Partij voor de Vrijheid - PVV) của Geert Wilders mất gần một phần ba ghế; ở Hungary, Fidesz hứng thất bại rõ rệt; Dân chủ Thụy Điển (Sweden Democrats) suy giảm ủng hộ lần đầu sau 16 năm. Dù vậy, xu thế chung vẫn đi lên, được thúc đẩy bởi việc bình thường hóa và tích hợp các ý tưởng cứng rắn về di cư trong dòng chính, khi nhiều đảng trung hữu dỡ bỏ “vành đai an toàn” với cực hữu; ở cấp EU, Đảng Nhân dân châu Âu (European People's Party - PPE) nhiều lần dựa vào các nhóm hữu khuynh để nới lỏng Thỏa thuận Xanh châu Âu (European Green Deal) và siết quy tắc di cư.
Hệ quả lớn nhất có thể xuất hiện tại Hội đồng châu Âu (European Council): nếu đến cuối 2027, các lãnh đạo hoài nghi châu Âu ở Pháp, Tây Ban Nha, Ba Lan gia nhập hàng ngũ tại Cộng hòa Séc, Ý, Romania, Slovakia và Slovenia, họ có thể tạo thành một thiểu số chặn đáng gờm. Khi đó, đàm phán ngân sách, mở rộng EU, hỗ trợ Ukraine và hội nhập sâu hơn về quốc phòng, năng lượng, tài chính, công nghệ dễ rơi vào bế tắc. Sức mạnh số đông cũng có thể thay đổi hành vi hiện tại: sự ôn hòa tương đối của Giorgia Meloni gắn với thế cô lập trước các lãnh đạo như Tusk, Sánchez, Emmanuel Macron và sự phụ thuộc của Rome vào 200 tỷ EUR quỹ phục hồi; nhưng nếu cô ngồi cùng bàn với Le Pen, Jarosław Kaczyński của Luật và Công lý (Prawo i Sprawiedliwość - PiS) và một chính phủ Tây Ban Nha do Vox hậu thuẫn, đồng thời chịu sức ép trong nước từ Roberto Vannacci của Tương lai Quốc gia (Viitorul Național) khi nguồn quỹ dần cạn, động lực hợp tác sẽ suy giảm.
Pháp được coi là chiến trường định đoạt. Cương lĩnh của Marine Le Pen chủ trương cắt 11 tỷ EUR đóng góp của Pháp cho ngân sách EU, trưng cầu dân ý hiến pháp để khẳng định thượng tôn luật pháp Pháp trước luật EU và vi phạm nhiều quy tắc của thị trường chung. Với tầm ảnh hưởng lớn của Pháp trong EU, Mujtaba Rahman (Eurasia Group) nhận định một tổng thống Le Pen sẽ có nhiều đòn bẩy hơn Viktor Orbán để triển khai chiến lược cực hữu làm xói mòn kiến trúc siêu quốc gia của EU dựa trên nhà nước pháp quyền.
Từ nay đến cuối năm sau, EU bước vào một chuỗi bầu cử dồn dập, trong đó cử tri tại 4/5 quốc gia lớn nhất sẽ đi bầu. Tây Ban Nha mở màn ngày 29/11, nơi liên minh của Pedro Sánchez có nguy cơ thất bại trước Đảng Nhân dân (Partido Popular - PP) và Vox; tiếp theo là Pháp với Marine Le Pen của Tập hợp Quốc gia (Rassemblement National - RN) đang dẫn trước đối thủ cánh tả Jean‑Luc Mélenchon; tại Ba Lan, các lực lượng dân tộc chủ nghĩa có thể lật đổ liên minh tự do của Donald Tusk; ở Ý, Giorgia Meloni của Đảng Anh em nước Ý (Fratelli d'Italia) hướng tới nhiệm kỳ hai nhưng chịu sức ép từ Tương lai Quốc gia (Viitorul Național). Estonia, Phần Lan, Hy Lạp, Slovakia cũng bầu quốc hội và Đức có các kỳ bầu cử cấp bang.
Nghịch lý nổi bật là tỷ lệ ủng hộ EU đạt mức kỷ lục 74% và hầu như không còn đảng chủ trương rời khối, nhưng các lực lượng hoài nghi châu Âu muốn biến EU thành liên kết lỏng lẻo giữa các quốc gia có chủ quyền. Natalie Tocci cảnh báo siêu chu kỳ này có thể làm “biến dạng” châu Âu, làm rỗng dự án hội nhập, thậm chí dẫn tới tự tan rã, trong bối cảnh tăng trưởng èo uột, già hóa dân số, áp lực tài khóa và chi phí sinh hoạt leo thang bào mòn các đảng truyền thống. Các đảng dân tộc chủ nghĩa khéo khai thác các chủ đề di cư, vaccine, chuyển dịch xanh, hỗ trợ Ukraine, toàn cầu hóa, giới tinh hoa và thể chế siêu quốc gia, được khuếch đại bởi thông tin sai lệch từ Nga và ủng hộ công khai từ Nhà Trắng thời Donald Trump.
Đà tăng của cực hữu không đồng đều: AfD (Lựa chọn cho nước Đức – Alternative für Deutschland - AfD) thắng lớn ở miền đông Đức, nhưng tại Hà Lan, Đảng Tự do (Partij voor de Vrijheid - PVV) của Geert Wilders mất gần một phần ba ghế; ở Hungary, Fidesz hứng thất bại rõ rệt; Dân chủ Thụy Điển (Sweden Democrats) suy giảm ủng hộ lần đầu sau 16 năm. Dù vậy, xu thế chung vẫn đi lên, được thúc đẩy bởi việc bình thường hóa và tích hợp các ý tưởng cứng rắn về di cư trong dòng chính, khi nhiều đảng trung hữu dỡ bỏ “vành đai an toàn” với cực hữu; ở cấp EU, Đảng Nhân dân châu Âu (European People's Party - PPE) nhiều lần dựa vào các nhóm hữu khuynh để nới lỏng Thỏa thuận Xanh châu Âu (European Green Deal) và siết quy tắc di cư.
Hệ quả lớn nhất có thể xuất hiện tại Hội đồng châu Âu (European Council): nếu đến cuối 2027, các lãnh đạo hoài nghi châu Âu ở Pháp, Tây Ban Nha, Ba Lan gia nhập hàng ngũ tại Cộng hòa Séc, Ý, Romania, Slovakia và Slovenia, họ có thể tạo thành một thiểu số chặn đáng gờm. Khi đó, đàm phán ngân sách, mở rộng EU, hỗ trợ Ukraine và hội nhập sâu hơn về quốc phòng, năng lượng, tài chính, công nghệ dễ rơi vào bế tắc. Sức mạnh số đông cũng có thể thay đổi hành vi hiện tại: sự ôn hòa tương đối của Giorgia Meloni gắn với thế cô lập trước các lãnh đạo như Tusk, Sánchez, Emmanuel Macron và sự phụ thuộc của Rome vào 200 tỷ EUR quỹ phục hồi; nhưng nếu cô ngồi cùng bàn với Le Pen, Jarosław Kaczyński của Luật và Công lý (Prawo i Sprawiedliwość - PiS) và một chính phủ Tây Ban Nha do Vox hậu thuẫn, đồng thời chịu sức ép trong nước từ Roberto Vannacci của Tương lai Quốc gia (Viitorul Național) khi nguồn quỹ dần cạn, động lực hợp tác sẽ suy giảm.
Pháp được coi là chiến trường định đoạt. Cương lĩnh của Marine Le Pen chủ trương cắt 11 tỷ EUR đóng góp của Pháp cho ngân sách EU, trưng cầu dân ý hiến pháp để khẳng định thượng tôn luật pháp Pháp trước luật EU và vi phạm nhiều quy tắc của thị trường chung. Với tầm ảnh hưởng lớn của Pháp trong EU, Mujtaba Rahman (Eurasia Group) nhận định một tổng thống Le Pen sẽ có nhiều đòn bẩy hơn Viktor Orbán để triển khai chiến lược cực hữu làm xói mòn kiến trúc siêu quốc gia của EU dựa trên nhà nước pháp quyền.

