Ngành thép châu Âu trải qua giai đoạn khó khăn nhất lịch sử khi Liên minh châu Âu thúc đẩy khử carbon và yêu cầu thép xanh, trong khi chi phí tăng, cạnh tranh giá rẻ từ châu Á và thiếu nhân lực trẻ. Trong podcast Industrial, Chủ tịch Hiệp hội Thép (Ocelářská unie a.s.) Marcela Kubalová cho biết các nhà máy luyện kim ở Séc chỉ chạy khoảng 65% công suất, thấp xa mức 85% cần thiết để đủ sống và đầu tư.

Một nguyên nhân là châu Âu đến năm 2018 tương đối mở với nhập khẩu, thị trường hầu như không được bảo vệ, hàng từ nước thứ ba tràn vào. Thỏa thuận Xanh (Green Deal) đặt mục tiêu trung hòa khí hậu cho thép vào năm 2050 và cơ chế hạn ngạch phát thải làm đội giá sản phẩm cuối cùng. Trong khi EU đòi hỏi thép xanh, Trung Quốc hay Việt Nam mở thêm nhà máy với ít quy định, nhân công rẻ và năng lượng rẻ; châu Âu lại thiếu năng lượng rẻ, khiến ngành mất sức cạnh tranh.

Hiện ở châu Âu có hai con đường sản xuất chủ đạo: lò cao như tại Nhà máy gang thép Třinec (Třinecké železárny) cho thép chất lượng cao nhưng phát thải CO2 lớn, và lò hồ quang điện dùng thuần phế liệu, về nguyên lý không sinh CO2. Tuy vậy, phế liệu chưa đủ sạch, đặc biệt tạp chất đồng làm thay đổi tính chất vật liệu; chưa có công nghệ tách đồng khỏi phế liệu, nên khả năng tái chế vô hạn bị giới hạn.

Theo Kubalová, chuyển từ lò cao sang lò hồ quang cùng hạ tầng liên quan cần khoảng 1 tỷ EUR, trong khi lợi nhuận chỉ ở mức hàng chục triệu korun mỗi năm, khiến thời gian hoàn vốn kéo dài hàng chục đến hàng trăm năm và khó vay ngân hàng. Ở Séc có hỗ trợ từ quỹ hiện đại hóa, nhưng chỉ tối đa 50%, không đủ bù đắp. Thép xanh vì thế sẽ đắt hơn và cuối cùng người tiêu dùng phải gánh.

Các biện pháp như thuế carbon dễ bị lách, nên EU muốn áp quy tắc “nấu chảy và rót” (melt and pour), yêu cầu khai báo nơi thép được nấu chảy và rót trong lò châu Âu, thay vì chỉ căn theo nơi cán cuối cùng như trước. Tuy nhiên, điều này va chạm tự do thương mại; một phương án là ưu tiên thép châu Âu trong đấu thầu công, ví dụ Třinec sản xuất thép, cán ray và cung cấp cho dự án đường sắt cao tốc. Cách này cũng có người phản đối vì loại các nhà máy xanh ngoài EU khỏi tới 90% đơn hàng công; Kubalová kêu gọi xem xét lại mục tiêu để giữ ngành và chất lượng, nhắc rằng Tiệp Khắc từng sản xuất 15 triệu tấn, nay chỉ còn khoảng 2,5 triệu tấn.

Ngành thép ở Séc hiện sử dụng khoảng 20 nghìn lao động lành nghề và kéo theo nhiều ngành công nghiệp khác, đóng góp đáng kể cho ngân sách. Dù vậy, hứng thú của giới trẻ giảm; Đại học Kỹ thuật ở Košice (Technická univerzita v Košicích) đóng ngành luyện kim, Đại học Mỏ - Kỹ thuật (Vysoká škola báňská) cũng ngừng ngành kỹ thuật vật liệu vì thiếu thí sinh. Hình ảnh nghề luyện kim xuống giá trị trong mắt học sinh càng làm trầm trọng tình trạng thiếu nhân lực.

Kubalová kêu gọi thu hút giới trẻ vào các ngành công nghệ, tìm lời giải cho công nghệ thu giữ carbon, hướng tới không khí sạch mà không đánh đổi bằng việc đóng cửa công nghiệp. Tập podcast cũng đặt câu hỏi về hướng đi của châu Âu, tương lai ngành thép và nguy cơ bị các châu lục khác vượt lên.