Tóm tắt
Phát ngôn của Robert Fico về Điều 5 Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) khiến chính trường chia rẽ, khi ông nói không muốn Slovakia tham chiến nếu điều khoản này được kích hoạt. Trong cuộc trao đổi, nhà phân tích chính trị kiêm sử gia Eduard Chmelár khẳng định Fico chưa bao giờ tuyên bố Slovakia sẽ từ chối giúp đồng minh bị tấn công; các diễn giải ngược lại là sai lệch.
Chmelár đồng thời phê phán Fico vì nói với công chúng rằng ông sợ chiến tranh, trong khi vai trò của thủ tướng là trấn an và đưa ra lộ trình hành động. Ông so sánh việc bày tỏ nỗi sợ của Fico với phát biểu của Andrej Babiš và Václav Klaus, nhấn mạnh người đứng đầu chính phủ phải tạo cảm giác chắc chắn. Chmelár nêu ví dụ cách tiếp cận trấn an của Tổng thống Ba Lan Nawrocki: không hô “tiến lên” mà “theo sau tôi”.
Về kinh tế – quốc phòng, Chmelár chỉ ra mâu thuẫn giữa việc Fico chỉ trích các tập đoàn vũ khí hưởng lợi từ ngân sách Liên minh châu Âu và thực tế ngành công nghiệp quốc phòng Slovakia tăng mạnh dưới các chính phủ của ông. Trong khi trước đây xuất khẩu vũ khí chỉ hơn 100 triệu, năm ngoái đã đạt khoảng 2,5 tỷ EUR, biến Slovakia thành một trong những nhà sản xuất đạn dược lớn của NATO. Ông nhắc lại bài học lịch sử rằng tái vũ trang ồ ạt không đem lại an ninh bền vững.
Về tranh cãi chính trị, Chmelár phần nào đồng tình với đối lập rằng thủ tướng không nên gieo sợ hãi, nhưng chỉ trích họ vì bóp méo phát biểu và không đứng về phía quốc gia trong thời khắc nhạy cảm. Ông cho rằng đối lập lẽ ra phải bác bỏ những xuyên tạc từ Tổng thống Cộng hòa Séc và báo Politico (Politico). Theo ông, phát ngôn của Fico đã bị cắt khỏi ngữ cảnh và lan ra quốc tế qua các tít bài gây hiểu lầm.
Giải thích Điều 5, Chmelár nhấn mạnh việc kích hoạt cần đồng thuận toàn khối, và sau đó mỗi nước tự quyết định hình thức hỗ trợ phù hợp; ngay cả hỗ trợ vật chất như “gửi chăn” cũng là thực thi nghĩa vụ. Slovakia, theo ông, có thể trợ giúp vật chất hoặc tình báo mà không nhất thiết tham chiến trực tiếp.
Ông cảnh báo “chúng ta đang sống trong một lời nói dối khổng lồ” nếu tin rằng tư cách thành viên NATO tự động bảo đảm hỗ trợ quân sự. Dựa vào đồng minh từng nhiều lần dẫn tới bi kịch; điều thực tế hơn là củng cố luật pháp quốc tế và coi Hiến chương Liên Hợp Quốc là khuôn khổ an ninh vững chắc. Ông tin tưởng nhất vào sự hỗ trợ lẫn nhau giữa người Séc và Slovakia, đồng thời khuyên Slovakia vừa tăng cường cam kết liên minh vừa chuẩn bị cho khả năng cơ chế đồng minh không vận hành như kỳ vọng.
Dù hoài nghi các “bảo đảm tự động”, Chmelár không xem liên minh là vô dụng; tự vệ đơn độc ngày nay là bất khả. Ông diễn giải thông điệp của Fico như một sự phản đối gửi quân Slovakia tới một cuộc chiến có thể bị khiêu khích với Nga, chứ không phải phủ nhận mọi hình thức hỗ trợ đồng minh.
Chmelár đồng thời phê phán Fico vì nói với công chúng rằng ông sợ chiến tranh, trong khi vai trò của thủ tướng là trấn an và đưa ra lộ trình hành động. Ông so sánh việc bày tỏ nỗi sợ của Fico với phát biểu của Andrej Babiš và Václav Klaus, nhấn mạnh người đứng đầu chính phủ phải tạo cảm giác chắc chắn. Chmelár nêu ví dụ cách tiếp cận trấn an của Tổng thống Ba Lan Nawrocki: không hô “tiến lên” mà “theo sau tôi”.
Về kinh tế – quốc phòng, Chmelár chỉ ra mâu thuẫn giữa việc Fico chỉ trích các tập đoàn vũ khí hưởng lợi từ ngân sách Liên minh châu Âu và thực tế ngành công nghiệp quốc phòng Slovakia tăng mạnh dưới các chính phủ của ông. Trong khi trước đây xuất khẩu vũ khí chỉ hơn 100 triệu, năm ngoái đã đạt khoảng 2,5 tỷ EUR, biến Slovakia thành một trong những nhà sản xuất đạn dược lớn của NATO. Ông nhắc lại bài học lịch sử rằng tái vũ trang ồ ạt không đem lại an ninh bền vững.
Về tranh cãi chính trị, Chmelár phần nào đồng tình với đối lập rằng thủ tướng không nên gieo sợ hãi, nhưng chỉ trích họ vì bóp méo phát biểu và không đứng về phía quốc gia trong thời khắc nhạy cảm. Ông cho rằng đối lập lẽ ra phải bác bỏ những xuyên tạc từ Tổng thống Cộng hòa Séc và báo Politico (Politico). Theo ông, phát ngôn của Fico đã bị cắt khỏi ngữ cảnh và lan ra quốc tế qua các tít bài gây hiểu lầm.
Giải thích Điều 5, Chmelár nhấn mạnh việc kích hoạt cần đồng thuận toàn khối, và sau đó mỗi nước tự quyết định hình thức hỗ trợ phù hợp; ngay cả hỗ trợ vật chất như “gửi chăn” cũng là thực thi nghĩa vụ. Slovakia, theo ông, có thể trợ giúp vật chất hoặc tình báo mà không nhất thiết tham chiến trực tiếp.
Ông cảnh báo “chúng ta đang sống trong một lời nói dối khổng lồ” nếu tin rằng tư cách thành viên NATO tự động bảo đảm hỗ trợ quân sự. Dựa vào đồng minh từng nhiều lần dẫn tới bi kịch; điều thực tế hơn là củng cố luật pháp quốc tế và coi Hiến chương Liên Hợp Quốc là khuôn khổ an ninh vững chắc. Ông tin tưởng nhất vào sự hỗ trợ lẫn nhau giữa người Séc và Slovakia, đồng thời khuyên Slovakia vừa tăng cường cam kết liên minh vừa chuẩn bị cho khả năng cơ chế đồng minh không vận hành như kỳ vọng.
Dù hoài nghi các “bảo đảm tự động”, Chmelár không xem liên minh là vô dụng; tự vệ đơn độc ngày nay là bất khả. Ông diễn giải thông điệp của Fico như một sự phản đối gửi quân Slovakia tới một cuộc chiến có thể bị khiêu khích với Nga, chứ không phải phủ nhận mọi hình thức hỗ trợ đồng minh.
