Tóm tắt
Trong vài ngày đầu, hơn 131.000 người đã điền bảng khảo sát an toàn giao thông trên trang của Chính phủ Hungary (kormány), với đa số ủng hộ mạnh tay hơn với người vi phạm nghiêm trọng, nhất là đua xe đường phố và quá tốc độ. Theo Vitézy Dávid, bảng khảo sát mở đến 9/9 nhằm đưa các chủ đề nóng vào thảo luận, còn quy định sẽ được chuẩn bị dựa trên tham vấn chuyên môn và một khảo sát đại diện trước khi sửa đổi cho ô tô, e‑roller và các phương tiện khác. Tỷ lệ ủng hộ siết chặt ở nhiều câu hỏi vượt 50%, cộng cả lựa chọn “hỗ trợ một phần” thì tổng thể trên 70%, dù từng đề xuất có mức độ đồng thuận khác nhau.
Về kiểm soát tốc độ trung bình, Vitézy nêu rõ lý do chưa áp dụng ở Hungary không phải kỹ thuật mà do e ngại mất lòng cử tri của chính phủ tiền nhiệm. Hệ thống đo trung bình so sánh ảnh có đóng dấu thời gian ở đầu và cuối đoạn đường, giúp xử phạt người duy trì quá tốc độ chứ không chỉ bứt tốc thoáng chốc; có thể triển khai trên nhiều đoạn cao tốc bằng Hệ thống VÉDA (VÉDA-rendszer) kết hợp camera thu phí. Hungary có thể gia nhập nhóm các nước như Áo, Đan Mạch, Hà Lan, Ý; kinh nghiệm quốc tế cho thấy tốc độ lưu thông đều hơn, tai nạn chết người giảm một nửa và tai nạn nặng giảm khoảng một phần ba. Kết nối camera đô thị còn có thể cải thiện an toàn tại các điểm như cầu Árpád.
Bảng khảo sát cũng hỏi về mô hình phạt lũy tiến theo giá trị xe và thu nhập kiểu Thụy Sĩ, cùng mức phạt tăng dần cho tái phạm; phản hồi chia rẽ. Vitézy coi hệ thống chế tài của Áo là tham chiếu, kể cả việc coi quá tốc độ cực đoan là tội phạm và xử lý riêng trường hợp chạy gấp đôi giới hạn. Mục tiêu là tạo công cụ răn đe tốt hơn với “tay lái liều”.
Minh họa từ Áo cho thấy từ 3/2024, cảnh sát có thể tịch thu xe khi vượt quá tốc 80 km/giờ trong đô thị hoặc 90 km/giờ ngoài đô thị; với tái phạm, ngưỡng giảm còn 60/70 km/giờ. Trong hai năm, biện pháp này áp dụng khoảng 500 lần, 20 xe đã bị đấu giá; Tòa án Hiến pháp Áo (Verfassungsgerichtshof) khẳng định lợi ích công cộng trong xử lý vi phạm cực đoan quan trọng hơn bảo vệ sở hữu tư nhân, và quy định sẽ siết thêm từ 10/2027, cho phép đấu giá cả xe không thuộc sở hữu người lái lúc vi phạm. Ở Hungary, đang cân nhắc hình sự hóa quá tốc độ cực đoan và đua xe, coi vượt tốc đáng kể là tình tiết tăng nặng khi xét xử tai nạn nghiêm trọng; tuy vậy việc định nghĩa pháp lý “đua xe đường phố” cần làm rõ để áp dụng nhất quán.
Một hướng khác là siết ngưỡng dung sai trong xử phạt hành chính: hiện chỉ phạt qua camera nếu trong khu dân cư chạy trên 65 km/giờ thay vì 50, hoặc trên cao tốc trên 145 thay vì 130. Đồng thời, có ủng hộ cho mở rộng phạm vi “trách nhiệm khách quan” tới chủ xe dùng sai làn buýt, vi phạm qua đường sắt, đỗ trên đường ray tàu điện và khu vực cấm; hiện nhiều vụ rơi vào bế tắc khi không xác định được người lái, còn nếu chủ phương tiện luôn phải chịu trách nhiệm, hiệu ứng răn đe sẽ mạnh hơn.
Với e‑roller, dư luận chia rẽ: người dùng coi đây là phương tiện rẻ, tiện và an toàn khi đi đúng luật, trong khi phụ huynh và người không đi roller muốn siết, thậm chí cấm. Số liệu tai nạn do nhóm này gây ra hiện khoảng 4%, tương đương người đi bộ, nên chưa đặt vấn đề cấm tuyệt đối. Định hướng là phân loại theo tốc độ tối đa: loại chậm không quá 25 km/giờ áp dụng, với điều chỉnh, quy tắc như xe đạp trong KRESZ mới; loại nhanh hơn áp dụng quy định xe máy phụ trợ, bắt buộc đội mũ bảo hiểm loại mô tô và yêu cầu giấy phép phù hợp.
Các chi tiết còn mở gồm độ tuổi tối thiểu (gợi ý 12–18 tuổi hoặc không ràng buộc), và nghĩa vụ đội mũ bảo hiểm theo ngưỡng tốc độ, theo độ tuổi, hoặc không bắt buộc. Nhiều người ủng hộ không bắt buộc đội mũ với tất cả e‑roller; Vitézy cảnh báo quy định mũ bắt buộc chung có thể khiến doanh nghiệp cho thuê gặp khó vì không thể bố trí mũ phù hợp kích cỡ và đảm bảo vệ sinh trên xe thuê.
Về kiểm soát tốc độ trung bình, Vitézy nêu rõ lý do chưa áp dụng ở Hungary không phải kỹ thuật mà do e ngại mất lòng cử tri của chính phủ tiền nhiệm. Hệ thống đo trung bình so sánh ảnh có đóng dấu thời gian ở đầu và cuối đoạn đường, giúp xử phạt người duy trì quá tốc độ chứ không chỉ bứt tốc thoáng chốc; có thể triển khai trên nhiều đoạn cao tốc bằng Hệ thống VÉDA (VÉDA-rendszer) kết hợp camera thu phí. Hungary có thể gia nhập nhóm các nước như Áo, Đan Mạch, Hà Lan, Ý; kinh nghiệm quốc tế cho thấy tốc độ lưu thông đều hơn, tai nạn chết người giảm một nửa và tai nạn nặng giảm khoảng một phần ba. Kết nối camera đô thị còn có thể cải thiện an toàn tại các điểm như cầu Árpád.
Bảng khảo sát cũng hỏi về mô hình phạt lũy tiến theo giá trị xe và thu nhập kiểu Thụy Sĩ, cùng mức phạt tăng dần cho tái phạm; phản hồi chia rẽ. Vitézy coi hệ thống chế tài của Áo là tham chiếu, kể cả việc coi quá tốc độ cực đoan là tội phạm và xử lý riêng trường hợp chạy gấp đôi giới hạn. Mục tiêu là tạo công cụ răn đe tốt hơn với “tay lái liều”.
Minh họa từ Áo cho thấy từ 3/2024, cảnh sát có thể tịch thu xe khi vượt quá tốc 80 km/giờ trong đô thị hoặc 90 km/giờ ngoài đô thị; với tái phạm, ngưỡng giảm còn 60/70 km/giờ. Trong hai năm, biện pháp này áp dụng khoảng 500 lần, 20 xe đã bị đấu giá; Tòa án Hiến pháp Áo (Verfassungsgerichtshof) khẳng định lợi ích công cộng trong xử lý vi phạm cực đoan quan trọng hơn bảo vệ sở hữu tư nhân, và quy định sẽ siết thêm từ 10/2027, cho phép đấu giá cả xe không thuộc sở hữu người lái lúc vi phạm. Ở Hungary, đang cân nhắc hình sự hóa quá tốc độ cực đoan và đua xe, coi vượt tốc đáng kể là tình tiết tăng nặng khi xét xử tai nạn nghiêm trọng; tuy vậy việc định nghĩa pháp lý “đua xe đường phố” cần làm rõ để áp dụng nhất quán.
Một hướng khác là siết ngưỡng dung sai trong xử phạt hành chính: hiện chỉ phạt qua camera nếu trong khu dân cư chạy trên 65 km/giờ thay vì 50, hoặc trên cao tốc trên 145 thay vì 130. Đồng thời, có ủng hộ cho mở rộng phạm vi “trách nhiệm khách quan” tới chủ xe dùng sai làn buýt, vi phạm qua đường sắt, đỗ trên đường ray tàu điện và khu vực cấm; hiện nhiều vụ rơi vào bế tắc khi không xác định được người lái, còn nếu chủ phương tiện luôn phải chịu trách nhiệm, hiệu ứng răn đe sẽ mạnh hơn.
Với e‑roller, dư luận chia rẽ: người dùng coi đây là phương tiện rẻ, tiện và an toàn khi đi đúng luật, trong khi phụ huynh và người không đi roller muốn siết, thậm chí cấm. Số liệu tai nạn do nhóm này gây ra hiện khoảng 4%, tương đương người đi bộ, nên chưa đặt vấn đề cấm tuyệt đối. Định hướng là phân loại theo tốc độ tối đa: loại chậm không quá 25 km/giờ áp dụng, với điều chỉnh, quy tắc như xe đạp trong KRESZ mới; loại nhanh hơn áp dụng quy định xe máy phụ trợ, bắt buộc đội mũ bảo hiểm loại mô tô và yêu cầu giấy phép phù hợp.
Các chi tiết còn mở gồm độ tuổi tối thiểu (gợi ý 12–18 tuổi hoặc không ràng buộc), và nghĩa vụ đội mũ bảo hiểm theo ngưỡng tốc độ, theo độ tuổi, hoặc không bắt buộc. Nhiều người ủng hộ không bắt buộc đội mũ với tất cả e‑roller; Vitézy cảnh báo quy định mũ bắt buộc chung có thể khiến doanh nghiệp cho thuê gặp khó vì không thể bố trí mũ phù hợp kích cỡ và đảm bảo vệ sinh trên xe thuê.
