Đến tận cuối đời, đời sống và tác phẩm của Edgar Morin gắn bó chặt chẽ, trong một đối thoại căng thẳng với thế kỷ của mình. Ông qua đời tại Paris ngày 29 tháng 5, hưởng thọ 104 tuổi; thông tin được vợ ông xác nhận với báo Le Monde (Le Monde).

Ông hiện lên với nhiều vai: kháng chiến chống chủ nghĩa quốc xã, cộng sản trong thời chiến, người ly khai chủ nghĩa Stalin, nhà xã hội học của thời hiện tại, người tiên đoán về những thời tương lai, nhà siêu hình của kỷ nguyên toàn cầu, người khuấy động ý tưởng và người lượm nhặt tri thức.

Nỗ lực bền bỉ của ông là kết nối các tri thức để xây dựng “tư duy phức hợp”, trở thành một trí thức phổ biến, giàu tính nhân bản, kêu gọi một “cuộc khởi nghĩa của lương tri”. Tư tưởng và hành động đan xen, nhằm đánh thức nhận thức trước các biến động của lịch sử.

“Tôi không thuộc về những người có sự nghiệp, mà thuộc về những người có một đời sống”, ông viết trong Mes démons, Nhà xuất bản Stock (Stock), 1994. Ông không ngừng “nghĩ cuộc đời mình và sống tư tưởng của mình”, biến cuộc sống thành không gian thử nghiệm cho suy tư.

Khi chào đời với tên Edgar Nahoum ngày 8 tháng 7 năm 1921 tại Paris, trong một gia đình Do Thái gốc Salonique, những phút đầu của ông treo giữa sống và chết. Mẹ ông, Luna, che giấu với cha ông, Vidal, việc sinh nở bị y học khuyến cáo cấm do tổn thương tim từ dịch cúm Tây Ban Nha năm 1917; cả mẹ và con đều sống, gắn bó trong tình yêu bền chặt.

Trước khi tròn 10 tuổi, ông chịu cú sốc mất mẹ: Luna qua đời vì một cơn đau tim ngày 26 tháng 6 năm 1931, một “Hiroshima nội tâm” như ông thổ lộ. Từ đó, ông mang theo câu của Héraclite như châm ngôn sống: “sống bằng cái chết, chết vì cuộc sống”.