Quyết định của Karol Nawrocki thu hồi Huân chương Đại Bàng Trắng (Order Orła Białego) từ Volodymyr Zelensky sau tranh cãi về việc đặt tên đơn vị theo Các Anh hùng UPA bùng nổ thành khủng hoảng lớn nhất trong quan hệ Ba Lan–Ukraine từ thập niên 1990. Ở Kyiv, các nghị sĩ Đảng Người phục vụ Nhân dân (Sługa Narodu) coi đây là xúc phạm và toan tính phá vỡ hội nghị ở Gdańsk. Zelensky chọn không tới và gửi trả huân chương bằng chuyển phát nhanh, nhắm trực diện vào Nawrocki hơn là toàn bộ giới tinh hoa Ba Lan.

Ban đầu Kyiv tìm cách hạ nhiệt: Kyrylo Budanov cùng Serhij Kysłyca tới Warszawa gặp đại diện chính phủ, tổng thống và Aleksander Kwaśniewski làm trung gian. Các phương án gồm tái cơ cấu đơn vị để đổi tên mà không phải rút quyết định, ký tuyên bố lịch sử chung, hoặc điện đàm Nawrocki–Zelensky. Không phương án nào được thực hiện; phía Ba Lan nói Kyiv không tiếp tục liên hệ, còn Kyiv cho rằng các đề xuất mang tính tối hậu thư.

Theo các nguồn tin, phái đoàn trở về với cảm giác rằng “giảm căng thẳng” nghĩa là buộc đổi tên đơn vị—điều Kyiv bác bỏ vì coi đó là quyền quyết định lịch sử của mình và khẳng định không phải ai trong UPA cũng là tội phạm. Cuộc điện đàm dự tính cũng bị hủy để tránh nguy cơ leo thang ngoài kiểm soát.

Dù vậy, Zelensky vẫn xác nhận dự Hội nghị Phục hồi Ukraine (Ukraine Recovery) tại Gdańsk cho tới khi Nawrocki thu hồi huân chương ngay trước sự kiện. Ở Kyiv, động thái này bị nhìn nhận như đòn phá hội nghị và gây khó cho Donald Tusk. Phản ứng “phản chiếu” được chuẩn bị sẵn: huân chương được hoàn trả qua bưu kiện, đóng hồ sơ mà không cần chữ ký đồng thuận của Tusk.

Làn sóng “chiến tranh huân chương” lan rộng: Kyrylo Budanov và Andriy Sybiha, sau đó các cựu tổng thống Leonid Kuchma, Viktor Yushchenko và cuối cùng là Petro Poroshenko tuyên bố trả lại phần thưởng Ba Lan. Nhiều nhà bình luận Ukraine coi kỳ vọng của Ba Lan là can thiệp nội bộ, dùng những so sánh gay gắt khiến cánh cửa đối thoại về các trang sử đen tối khép lại.

Quyết định dự hội nghị gây chia rẽ trong ê-kíp Zelensky: một bên lo Nawrocki sẽ khai thác chuyến thăm như “thắng lợi đạo đức” và e ngại biểu tình ở Gdańsk; bên kia sợ vắng mặt sẽ leo thang và bị dùng để đánh vào Tusk, trong khi Nền tảng Công dân (Platforma Obywatelska) được xem là có cách tiếp cận xây dựng với Ukraine. Cuối cùng, Thủ tướng Julia Swyrydenko được cử dẫn đầu phái đoàn.

Lập trường hai bên ngày càng cứng. Andriy Sybiha tuyên bố Ukraine sẽ đáp trả “phản chiếu” mọi động thái của Ba Lan, còn Marcin Przydacz cáo buộc Zelensky đánh lạc hướng khỏi các vấn đề tham nhũng. Kyiv đặt “lằn ranh đỏ” về Volyn, không tính đổi tên đơn vị, tiếp tục tìm kiếm–khai quật ở Volyn, đồng thời xúc tiến xây dựng đền tưởng niệm quốc gia, gồm khả năng đưa hài cốt Stepan Bandera về Kyiv—điềm báo những căng thẳng mới.