Dầu diesel ở Romania có nguy cơ lên mức kỷ lục vào cuối tháng 5 nếu xung đột tại Trung Đông tiếp diễn và Eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa, theo phân tích của Hiệp hội Năng lượng Thông minh (Asociaţia Energia Inteligentă). Mốc cao nhất từng ghi nhận là 9,22 lei/lít (6/2022). Biến số then chốt gồm giá dầu thô Brent, biên lợi nhuận lọc dầu diesel (gasoil), chi phí logistics, cầu mùa vụ, tỷ giá USD/lei, thuế và thuế tiêu thụ đặc biệt tại Romania.

Chuỗi truyền dẫn giá diễn ra từ Brent tới dầu diesel tại trung tâm Amsterdam–Rotterdam–Antwerp (ARA) rồi tới giá bán lẻ ở Romania. Theo chủ tịch Dumitru Chisăliță, biến động tại ARA lan nhanh sang thị trường khu vực, trong đó có Romania, với tốc độ khá trực tiếp.

Kịch bản bi quan giả định căng thẳng nguồn cung sản phẩm lọc ở châu Âu do thiếu diesel, trừng phạt bổ sung với sản phẩm Nga, dừng hoạt động lọc dầu ngoài kế hoạch hoặc cầu tăng trước mùa nông nghiệp và vận tải cao điểm; khi đó giá diesel ARA có thể vọt lên khoảng 2.850 USD/tấn. Kịch bản trung bình (khả dĩ nhất) hàm ý mức tăng tích lũy khoảng 79% trong 80 ngày tới; kịch bản lạc quan giới hạn tăng khoảng 41% nhờ nguồn cung toàn cầu ổn định hơn, công suất lọc tăng và kinh tế thế giới chậm lại.

Cú sốc địa chính trị đã đẩy Brent tăng tới 15%, vượt 100 USD/thùng cuối tuần, sau khi các nhà sản xuất Trung Đông cắt sản lượng do Hormuz bị đóng vì chiến sự với Iran. Kuwait thông báo cắt giảm chủ động sản lượng dầu và công suất lọc; tại Iraq, ba mỏ lớn ở phía nam giảm sản lượng khoảng 70% xuống 1,3 triệu thùng/ngày. Trong kịch bản bi quan cho dầu thô, Brent có thể lên khoảng 180 USD/thùng; với kịch bản trung bình, thị trường căng thẳng ở vùng 120–135 USD/thùng; kịch bản lạc quan chỉ tăng khoảng 20% nếu cầu ôn hòa, sản lượng ổn định và không có cú sốc mới.

Tại Romania, giá dầu diesel bán lẻ chịu chi phối bởi giá sản phẩm tại ARA, chi phí logistics, biên lợi nhuận phân phối, cùng thuế và VAT. Mô hình dữ liệu 2026 cho thấy Brent tăng 10% có thể kéo diesel ARA tăng 12–15% và giá bán lẻ tăng 8–10%. Diesel thường biến động mạnh hơn xăng do cầu công nghiệp–logistics cao, tồn kho mỏng và biên lọc dầu dao động. Ước tính cơ sở ba tháng tới: diesel ARA khoảng 1.500 USD/tấn, Brent khoảng 130 USD/thùng, giá bán lẻ khoảng 11,5 lei/lít; rủi ro tăng thêm đến từ leo thang địa chính trị, cắt giảm của OPEC+, sự cố lọc dầu hoặc nghẽn tuyến biển như Hormuz hay Kênh đào Suez, trong khi suy thoái toàn cầu, tăng sản lượng dầu Hoa Kỳ, USD mạnh lên hoặc cầu công nghiệp yếu có thể hạ nhiệt giá.

Về cấu trúc, châu Âu đã giảm công suất lọc trong thập kỷ qua do đóng cửa hoặc chuyển đổi sang sản xuất nhiên liệu sinh học, cùng với trừng phạt nhắm vào sản phẩm tinh chế của Nga làm suy yếu nguồn cung. Thị trường vì vậy thiếu hụt mang tính cấu trúc đối với nhóm chưng cất trung bình như diesel; bất kỳ mức tăng nào của dầu thô cũng nhanh chóng phản ánh vào giá diesel, nhất là khi “crack spread” diesel nới rộng trong bối cảnh cầu cao và công suất hạn chế. Thị trường dầu mỏ vẫn cực kỳ biến động, với xác suất cao giá nhiên liệu tiếp tục tăng trong những tháng tới; đối với Romania, câu hỏi không còn là có tăng hay không, mà là tốc độ và mức độ tăng.