Sjezd lần thứ 76 của Hiệp hội đồng hương người Đức Sudeten (Sudetoněmecké krajanské sdružení, SL) lần đầu diễn ra trên đất Cộng hòa Séc, tại Brno. Liên hoan văn hóa Meeting Brno (Meeting Brno) mời SL tham dự, và Hội đồng thành phố Brno (brněnské zastupitelstvo) coi đây là nỗ lực đối thoại và hòa giải, dù câu hỏi về tính thích hợp và thời điểm vẫn gây tranh cãi.

Giám đốc điều hành Meeting Brno Veronika Smyslová kêu gọi cùng chạm vào “những vết thương chung”, kể lại câu chuyện gia đình bị giam giữ sau chiến tranh vì ghi quốc tịch Đức và mất hết tài sản dù không cộng tác với Đức Quốc xã. Chủ tịch liên hoan, mục sư Martina Kopecká nhấn mạnh ý nghĩa của “ngôi nhà” với những người bị trục xuất.

Nhà văn Milan Uhde nêu lập trường không tha thứ cho kẻ sát nhân nhưng bác bỏ quan niệm di truyền tội lỗi, coi vượt qua hận thù là thiết yếu. Sử gia Vojtěch Kyncl nhắc bạo lực trả thù sau 1945, những vùng bị tàn phá và sự cần thiết của đối thoại lịch sử. Nhà hoạt động Miroslav Prokeš, cựu thành viên hội đồng Diễn đàn đối thoại Séc-Đức (Česko-německé diskusní fórum), cũng ủng hộ tổ chức sjezd tại Brno dù gia đình ông chịu tổn thất trong trại tập trung.

Prokeš cho rằng SL nay chỉ còn vài nghìn hội viên lớn tuổi, chủ yếu gìn giữ di sản văn hóa, trùng tu nhà hội và nhà thờ, đầu tư dự án địa phương. Theo chính trị học gia Martin Jeřábek từ Viện Nghiên cứu Khoa học Chính trị FSV của Đại học Karlova (Institut politologických studií FSV Univerzity Karlovy), SL ở Đức—trừ Bavaria—là tổ chức rìa với ảnh hưởng suy giảm. Prokeš đồng thời nhận định việc SL vội nhận lời mời là không khéo, đáng lẽ nên có thêm thời gian tranh luận công khai, nhưng ông tin tha thứ tập thể đến “mồ” không đem lại ích lợi.

Phản ứng phản đối bùng lên tại phiên họp của brněnské zastupitelstvo, với khẩu hiệu kết tội phản bội và “tẩy trắng” lịch sử. Zastupitel quận Brno-střed Roman Freimuth cảnh báo không thể biến kẻ gây hấn thành nạn nhân bằng cách viết lại nguyên nhân–hậu quả. Toàn bộ SPD (Đảng Tự do và Dân chủ Trực tiếp, SPD) tại Brno phản đối; Tomáš Skřička cáo buộc SL “nói hai thứ tiếng” và vẫn hướng tới hủy bỏ các sắc lệnh Beneš (Benešovy dekrety), dù văn bản viện dẫn là tuyên ngôn năm 1979 lưu trữ trong SL. Emil Kulfánek từ Hiệp hội Chiến sĩ vì Tự do Séc (Český svaz bojovníků za svobodu) nghi ngờ sự chân thành và mục đích, còn chủ tịch Jaroslav Vodička phàn nàn tổ chức mình không được mời. Người phát ngôn Adam Čörgő cho hay Bộ Ngoại giao Séc (ministerstvo zahraničí) không bình luận; Cộng đồng Do Thái Brno (Židovská obec Brno) cũng giữ im lặng, trong khi số liệu cho biết 10 080 người Do Thái Brno bị trục xuất tới trại, chỉ 841 người sống sót.

Bối cảnh lịch sử bắt đầu từ làn sóng định cư người Đức ở biên viễn từ thế kỷ 12. Căng thẳng dân tộc tăng cuối thế kỷ 19 và không tan sau khi Tiệp Khắc ra đời năm 1918. Khủng hoảng kinh tế dẫn tới cực đoan hóa; đảng Sudeten của Konrad Henlein thắng lớn năm 1935 và trở thành công cụ của chính sách xâm lược, dẫn tới Hiệp định Munich, trục xuất người Séc khỏi biên cương, rồi chế độ bảo hộ và nỗ lực “giải pháp cuối cùng cho vấn đề Séc”.

Sau chiến tranh, các sắc lệnh của Edvard Beneš quy định trừng phạt tội phạm chiến tranh, tịch thu tài sản người Đức và Hungary, và trục xuất; Hội nghị Potsdam (1945) xác nhận việc “trục xuất trật tự và nhân đạo”. Số người Đức thiệt mạng ước khoảng 30 000, chủ yếu trong giai đoạn “trục xuất hoang dã”; nạn nhân của chủ nghĩa Quốc xã tại Tiệp Khắc khoảng 360 000. Tổng cộng tới 3,5 triệu người Đức Sudeten bị trục xuất hoặc chạy trốn; hơn 1 triệu tới Bavaria, nơi SL hình thành với chương trình “quyền về quê hương”, hủy bỏ Benešovy dekrety và hoàn trả tài sản.

Theo Jeřábek, người tị nạn Sudeten được coi là “bộ lạc thứ tư” của người Bavaria và có ảnh hưởng nhờ gắn bó với Liên minh Xã hội Cơ đốc giáo ở Bavaria (Christlich-Soziale Union in Bayern, CSU). Năm 1990, tuyên bố bày tỏ tiếc nuối về các hành vi quá trớn khi trục xuất của Václav Havel gây bức xúc, trong bối cảnh Bernd Posselt tại Nghị viện châu Âu thúc giục hủy bỏ Benešovy dekrety. Chuỗi sự kiện phản ánh vì sao sjezd của SL tại Brno vừa được kỳ vọng về hòa giải, vừa gây chia rẽ sâu sắc.