Tròn 40 năm sau thảm họa Chernobyl, Viện Hàn lâm Khoa học Hungary (Magyar Tudományos Akadémia) và Đại học Kỹ thuật và Kinh tế Budapest (Budapesti Műszaki és Gazdaságtudományi Egyetem) tổ chức hội thảo “Csernobil 40”, tập trung vào tác động đối với người Hungary. Diễn giả nhấn mạnh dấu ấn bền lâu trong xã hội và cho rằng hệ quả tinh thần của tai nạn đến nay vẫn bị xem nhẹ so với mức độ thực sự.

Tường thuật kỹ thuật khẳng định sự cố xảy ra khi thử nghiệm an toàn tại khối 4 với lò RBMK trở nên bất ổn, sai sót vận hành cộng với khiếm khuyết thiết kế khiến hệ thống vượt ngoài kiểm soát. Aszódi Attila (BME) nêu việc rút quá nhiều thanh điều khiển, vô hiệu hóa bảo vệ tự động và cấu tạo đầu thanh bằng than chì đã làm tăng phản ứng khi nhấn dừng khẩn, gây vọt công suất và hai vụ nổ, tiếp đó là cháy lõi mười ngày, phát tán phóng xạ khắp châu Âu trước khi được phong kín bằng sarcophagus bê tông.

Mây phóng xạ nhiều lần quét qua châu Âu, mức liều cao nhất ở Ukraina và Belarus, rồi đến Hungary, nhất là vùng tây bắc. Vámos Gábor cho biết đến hội nghị tháng 8/1986 của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế mới có thông tin đầy đủ hơn; báo cáo Liên Xô khi đó chủ yếu quy lỗi cho vận hành, còn các phân tích sau 1991 xác nhận lỗi thiết kế là quyết định. Từ hệ quả bài học, thang INES ra đời năm 1990 và chương trình nâng an toàn RBMK năm 1992 phát hiện hơn 30 thiếu sót thiết kế.

Sự bưng bít ban đầu buộc báo chí Hungary dựa vào nguồn phương Tây. Bedő Iván từ Đài Phát thanh Hungary (Magyar Rádió) kể Đài Petőfi (Petőfi rádió) đã sớm phát tin mây phóng xạ tới Bắc Âu nhưng bị kiểm duyệt. Theo Boldog Dalma của Đại học Khoa học Kinh tế Budapest (Budapesti Gazdaságtudományi Egyetem), mô hình báo chí cộng sản chỉ cho phép tin “thân hữu”, khiến công chúng nhận được thông tin đã bị làm nhẹ. Dù vậy, trong nước các biện pháp ứng phó được triển khai: không phát jód, pha loãng sữa, cấm chăn thả tự do; đỉnh phơi nhiễm rơi vào ngày 1/5, khi nhà chức trách phải cân nhắc giữa nguy cơ hoang mang và theo dõi thêm.

Sáfrány Géza từ Trung tâm Y tế Công cộng và Dược phẩm Quốc gia (Nemzeti Népegészségügyi és Gyógyszerészeti Központ) cho biết số liệu nền khá đầy đủ, công bố đầu tiên sau một năm. Ở Budafok, hoạt độ tăng đáng kể được ghi nhận cuối tháng 3, mạnh nhất vào 1–2/5; vùng Alpokalja chịu nhiễm mạnh nhất, Budapest và gần biên giới Romania cũng đáng kể, còn Dél-Alföld hầu như tránh được. Đo aerosol cho thấy hầu hết đồng vị thoát ra đều hiện diện, nổi bật là jód-131 và cézium-137.

Trạm Vệ sinh – Dịch tễ Budafok (Közegészségügyi-Járványügyi Állomás) ghi nhận jód-131 trong đất giảm mạnh đến cuối tháng 7, còn cézium-137 tồn lưu lâu. Trên Duna cao hơn hồ Szelidi-tó; sông Rába và Maros nhiễm mạnh nhất. Viện Nghiên cứu Sinh học Phóng xạ và Sức khỏe Phóng xạ Quốc gia (Országos Sugárbiológiai és Sugáregészségügyi Kutató Intézet) cho thấy rửa kỹ rau làm giảm mạnh jód, còn cézium biến mất; thử chăn thả ở Szentendre làm jód-131 trong sữa bò tăng rõ, nên ngành sữa trộn pha để hạ hoạt độ. Kết luận chính thức: mức phơi nhiễm nhập từ Chernobyl không gây tổn hại sức khỏe đáng kể tại Hungary.

Pesznyák Csilla từ Viện Ung thư Quốc gia (Országos Onkológiai Intézet) cho hay số liệu 1985–2001 ở trẻ sơ sinh và toàn dân không cho thấy tăng ung thư tuyến giáp; bệnh bạch cầu cũng tương tự. Trái lại, Bulgaria và Belarus ghi nhận mức tăng, đặc biệt nhóm 0–4 tuổi ở Belarus.

Hệ quả tinh thần – xã hội lại sâu sắc. Do thông tin dè dặt, người dân thiếu hướng dẫn rõ ràng về vệ sinh thực phẩm, sinh hoạt ngoài trời và không hiểu các đơn vị đo. Boldog Dalma nhấn mạnh rào cản truyền thông làm gia tăng bất an tập thể, còn Boros Ildikó (BME) lưu ý gánh nặng tâm lý nặng nhất với lực lượng xử lý, người sơ tán và cư dân vùng nhiễm, nhưng dư chấn tâm lý in dấu lâu dài trong toàn xã hội Hungary.