Chiến sự leo thang đêm 7-3 rạng 8-3 khi Israel không kích hơn 30 cơ sở dầu khí của Iran, trong đó có nhà máy lọc dầu Tehran công suất 225.000 thùng/ngày; Mỹ phủ nhận liên quan. Nhiều cột khói đen và đám cháy lớn bùng phát khắp các điểm trúng đòn.

Hỗn hợp chất ô nhiễm từ các đám cháy được mưa kéo xuống thủ đô, tràn vào hệ thống thoát nước, đe dọa sông hồ và mạch nước ngầm. Tổ chức Giám sát Xung đột và Môi trường (CEOBS) cảnh báo rủi ro sức khỏe nghiêm trọng trước mắt và lâu dài cho hơn 9 triệu cư dân; người dân mô tả cảnh tượng như “địa ngục”, “quái vật đen”.

Khói độc chứa muội than hạt mịn có thể xuyên sâu vào phổi, mang theo kim loại nặng như niken, vanadi gây kích ứng hô hấp. Dầu thô lưu huỳnh cao tạo ra mưa axit độc, gây bỏng rát mắt và đường thở.

Địa hình lòng chảo của Tehran cùng hiện tượng nghịch nhiệt nhốt chất độc sát mặt đất, đặc biệt ban đêm; các “hẻm vực đô thị” giữa nhà cao tầng làm giảm lưu thông khí. Ở trong nhà cũng khó an toàn vì bụi mịn len qua khe hở và bám nội thất. Người già, trẻ em, người có bệnh hen, tim mạch, tiểu đường là nhóm dễ tổn thương. Trong khi mức ô nhiễm vốn đã cao gấp 4-5 lần khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đợt khói độc làm tăng vọt ca cấp cứu và tử vong.

Về tác động dài hạn tại chỗ, dầu tràn từ các kho như Shahran ở Tây Bắc Tehran chảy vào mạng lưới thoát nước phức tạp. Theo địa hình dốc Bắc–Nam, độc chất có thể xâm nhập sông suối, đất nông nghiệp và làm ô nhiễm tầng ngậm nước, đe dọa chuỗi cung ứng thực phẩm.

Ô nhiễm cũng lan rộng: mô hình khí quyển HYSPLIT cho thấy muội than không chỉ quẩn quanh Tehran mà còn bị gió cuốn đến tận Siberia, làm gia tăng nguy cơ tan chảy sông băng ở dãy Altai do hấp thụ nhiệt mạnh. Các đám cháy giải phóng lượng lớn khí nhà kính; muội than vào tầng cao hấp thụ bức xạ, làm biến đổi mây và tăng tốc ấm lên toàn cầu, gợi nhớ thảm họa cháy giếng dầu Kuwait năm 1991. Cần theo dõi sát khi các vụ cháy dầu trong khu vực có xu hướng gia tăng.