Tại Pháp, gần 650.000 người đang buộc phải ở nhờ nhà người khác, theo báo cáo lần thứ 31 của Quỹ vì Nhà ở (Fondation pour le logement, FPL). Con số này phản ánh tình trạng bấp bênh về chỗ ở gia tăng mà chính sách công chưa đáp ứng. Trường hợp của Pauline cho thấy sức ép và hệ lụy ở cấp độ cá nhân.

Pauline, 29 tuổi, sống cùng mẹ trong một căn nhà ở xã hội ở quận 19 Paris và ngủ trên chiếc sofa giường ở phòng khách suốt 8 năm. Thất nghiệp trong lĩnh vực nghe nhìn, cô mô tả bầu không khí “rất căng”: luôn phải dùng chung không gian, cãi nhau xong vẫn phải ở cùng phòng, “không còn chịu nổi nhau”.

Xuất thân khiêm tốn và không có việc làm ổn định sau tốt nghiệp, cô không có căn hộ hay thậm chí phòng riêng. Năm 2021, cô cùng bạn trai làm trợ lý giáo dục tìm thuê nhà nhưng hồ sơ bị từ chối ở Paris và ngoại ô.

Từng chuyển sang ở với bà ngoại năm 2015 sau xung đột với mẹ, Pauline buộc phải quay lại do tòa nhà bị rệp giường; bà đã mất năm ngoái. Cô sống ở phòng ăn kiêm không gian chung có TV, không có góc riêng; nhìn bạn bè có nhà, lập gia đình càng thêm chán nản. Mẹ bị hạn chế vận động, phụ thuộc vào cô trong việc đi chợ, mua thuốc; ngay cả khi có việc, cô cũng khó đi xa vì nhu cầu chăm sóc. Căn hộ 60 m2 có hai phòng ngủ, phòng cũ của cô nay thành kho.

Trong khoảng 1 triệu người thiếu chỗ ở riêng, một phần ba là người vô gia cư và hai phần ba phải ở nhờ. Fondation pour le logement nêu các hồ sơ đa dạng: thanh niên ở lại nhà cha mẹ, người trở về sau biến cố (mất việc, chia tay…), đón người thân cao tuổi hay bạn bè, đến tình nguyện đón người lưu vong. Các “thỏa thuận” rất khác nhau, từ ở miễn phí đến dạng bán thương mại như gần giống cho thuê lại hay đổi chỗ ở lấy dịch vụ.

Fondation pour le logement cho rằng sự gia tăng 13% giai đoạn 2013-2020 bắt nguồn một phần từ thiếu hụt chỗ ở thể chế và sự khan hiếm nhà cho thuê giá rẻ, trong khi hiện tượng vẫn bị che khuất vì kỳ thị và thiếu dữ liệu. Sống phụ thuộc làm tổn hại quá trình hình thành bản sắc và sức khỏe tinh thần; Pauline thừa nhận tăng cân do stress và mâu thuẫn với mẹ về lựa chọn cuộc sống.

Hiện tượng ở nhờ phản chiếu các trục trặc trong điều kiện tiếp cận nhà ở của người thu nhập thấp. Một nghiên cứu của Cơ quan Dữ liệu và Nghiên cứu Thống kê (service des données et études statistiques) ước tính thiếu hụt hiện nay là 1,5 triệu căn. Fondation pour le logement kêu gọi công nhận ở nhờ như một tình trạng chính thức để thống kê và thiết lập khung, đồng thời nối lại xây dựng nhà ở xã hội, đặc biệt là căn nhỏ rất xã hội và nhà ở sinh viên.