Tại quảng trường Marszałka Józefa Piłsudskiego ở Warszawa, Karol Nawrocki dự lễ thắp Ánh sáng Tự do nhân 44 năm ngày áp đặt thiết quân luật tại Ba Lan. Ông khẳng định đây không phải “cái ác nhỏ hơn”, mà là “phản bội dân tộc Ba Lan”, đồng thời nhấn mạnh Ba Lan sẽ không quên cả nạn nhân lẫn những người gây ra thiết quân luật.

Ông nhắc rằng ánh sáng tự do trong trái tim người Ba Lan không bị dập tắt bởi các thời kỳ bị chia cắt, hai cuộc chiếm đóng, Thế chiến II, cũng như không bởi “chính quyền quân sự của Wojciech Jaruzelski”. Theo ông, tự do ấy được trả bằng máu để các thế hệ sau có thể sống trong một Ba Lan độc lập.

Gợi lại lời kêu gọi của Giáo hoàng John Paul II năm 1979, Nawrocki nói Thánh Linh đã dẫn tới sự ra đời của nghiệp đoàn độc lập Solidarność và một phong trào xã hội gần 10 triệu người. Ông mô tả đây là nỗ lực hướng tới sửa chữa đất nước, chống lại mệnh lệnh độc đoán, tuyên truyền và sự tàn phá kinh tế của chế độ cộng sản, nhưng đã bị đáp trả bằng thiết quân luật tàn bạo.

Ông liệt kê hệ quả: gần 10 nghìn người bị tuyên các bản án hà khắc, khoảng 1 triệu người rời Ba Lan vì đàn áp, cùng tổn thất kinh tế, xã hội và chính trị sâu rộng. Nawrocki gọi thiết quân luật là “sự phản bội dân tộc bởi tập đoàn quân sự cộng sản”, nhắc tới các vụ sát hại công khai như ở Mỏ “Wujek” và những vụ thủ tiêu bí mật, đồng thời khẳng định không thể tha thứ hay quên cho nạn nhân và thủ phạm, trong đó có Wojciech Jaruzelski.

Ông bày tỏ thất vọng vì sau năm 1989 tưởng như Ba Lan đã đoạn tuyệt với cái ác của hệ thống cộng sản, nhưng “ngày 13/12” như đã trở lại khi những người hậu cộng sản nắm các vị trí cao thông qua sắp xếp chính trị, và cho rằng đặc quyền hưu trí của cựu lực lượng an ninh đang được khôi phục trong khi nhiều cựu đấu tranh sống khó khăn. Ông kết thúc bằng cam kết không chấp nhận thiếu công lý lịch sử và khẩu hiệu “Vạn tuế Ba Lan, đả đảo cộng sản”.

Nghi thức tưởng niệm có thắp nến trắng–đỏ xếp thành hình thánh giá trước Krzyż Papieski, đội danh dự của hướng đạo sinh, phút mặc niệm và trao nến cho Nawrocki cùng phó chủ tịch của Viện Ghi nhớ Quốc gia (Instytut Pamięci Narodowej). Sau đó, Nawrocki gặp gỡ cựu đối lập, ngoại giao đoàn, hướng đạo sinh và tham quan triển lãm “Nieznanemu - Rodacy. 1925-2025”; một phim tài liệu “Opowiedziane” do Instytut Pamięci Narodowej thực hiện cũng được chiếu, và các linh mục dẫn cầu nguyện cho nạn nhân.

Bối cảnh lịch sử cho thấy thiết quân luật áp đặt ngày 13/12/1981 đã hạn chế quyền tự do công dân (kiểm duyệt thư tín, cấm tụ tập, giới nghiêm ban đêm) và trao quyền đặc biệt cho quân đội và công an. Từ 6 giờ sáng, Đài Phát thanh Ba Lan (Polskie Radio) và Truyền hình Ba Lan (Telewizja Polska) phát bài phát biểu của Wojciech Jaruzelski về việc thành lập Hội đồng Quân sự Cứu quốc (Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego). Cùng lúc, công an bắt 2.874 người trong số 4.318 người bị đưa vào diện giam giữ; số người thiệt mạng và tổn hại sức khỏe do đàn áp đến nay vẫn chưa xác định chính xác.