Xung đột tại Trung Đông lan sang các thị trường năng lượng, đẩy lợi nhuận và định giá của các nhà xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (GNL) của Mỹ tăng vọt, trong khi châu Âu đối mặt nguy cơ một làn sóng khủng hoảng năng lượng mới, theo phân tích của chuyên trang Euractiv (Euractiv).

Giá dầu nhảy vọt 25-30% khi thị trường mở cửa đầu tuần, còn giá khí đốt tại châu Âu tăng 30%. Tại Romania, giá bán lẻ tiếp tục leo thang; buổi sáng ở nhiều trạm tại Bucharest, xăng thường đã vượt 8,2 lei/lít.

Sau khủng hoảng 2021-2022 do Nga cắt nguồn và chiến sự ở Ukraine, châu Âu giảm phụ thuộc bằng cách tăng nhập GNL từ Mỹ. Căng thẳng quanh Iran và bất định về Eo biển Hormuz đẩy giá lên, giúp các nhà xuất khẩu Mỹ hưởng lợi: cổ phiếu Công ty Venture Global (Venture Global) tăng khoảng 30% trong một tuần, Cheniere Energy (Cheniere Energy) tăng khoảng 7%, biên lợi nhuận mỗi tàu GNL sang châu Âu tăng gấp đôi. Đây là kết quả của sự chuyển dịch dài hạn: sau chiến tranh vùng Vịnh năm 1981, sản lượng khí của Mỹ đã tăng gấp đôi; chỉ một thập kỷ trước Mỹ mới xuất chuyến GNL đầu tiên, nay đã là nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới.

Theo kinh tế gia Carsten Brzeski của ngân hàng Hà Lan ING (ING), khu vực đồng euro hiện là “nền kinh tế lớn dễ tổn thương nhất” trước các cú sốc năng lượng. Các nền kinh tế châu Âu gần như phụ thuộc hoàn toàn vào dầu nhập khẩu và đáng kể vào GNL; khoảng một nửa lượng khí của Liên minh châu Âu đến dưới dạng GNL. Liên minh châu Âu có thể phải cạnh tranh trực tiếp với các khu vực khác để giành nguồn GNL hạn chế nếu nguồn từ Trung Đông bị gián đoạn, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (International Energy Agency), Fatih Birol, cảnh báo.

Giá năng lượng leo thang đe dọa phục hồi mong manh của châu Âu. Ước tính của Ngân hàng Trung ương châu Âu (European Central Bank) cho thấy giá khí tăng 20% có thể làm giảm tăng trưởng khu vực đồng euro khoảng 0,1 điểm phần trăm trong năm nay; dầu tăng 14% tạo tác động tương tự lên GDP. Quỹ Tiền tệ Quốc tế cảnh báo xung đột kéo dài có thể ảnh hưởng giá năng lượng toàn cầu, tâm lý thị trường và lạm phát. Ngành hóa chất châu Âu, phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguyên liệu và năng lượng nhập khẩu, thuộc nhóm dễ tổn thương nhất, theo Oxford Economics (Oxford Economics).

Điểm nghẽn then chốt là Eo biển Hormuz, nơi trung chuyển dầu và khí đốt chủ lực của Trung Đông. Các nhà bảo hiểm hàng hải đã bắt đầu rút bảo hiểm cho tàu qua khu vực, làm tăng rủi ro gián đoạn chuỗi vận tải năng lượng. Bộ trưởng Năng lượng Qatar, Saad al-Kaabi, cảnh báo chiến tranh có thể “khiến các nền kinh tế thế giới sụp đổ”; sản lượng GNL của Qatar có thể mất hàng tuần hoặc hàng tháng mới bình thường hóa sau các gián đoạn.

Căng thẳng địa chính trị có nguy cơ dây chuyền. Tổng thống Mỹ Donald Trump chuyển từ dự báo xung đột kéo dài vài tuần sang yêu cầu Iran “đầu hàng vô điều kiện”, đồng thời tỏ ra không lo ngại về việc giá năng lượng tăng. Các nhà phân tích cảnh báo leo thang có thể vượt xa Trung Đông; chuyên gia Alicia García-Herrero của Viện nghiên cứu Bruegel (Bruegel) lưu ý bất ổn khu vực còn có thể tác động đến căng thẳng quanh Đài Loan, nơi Trung Quốc công khai đòi hỏi. Với châu Âu, những yếu điểm cấu trúc kéo dài nhiều thập kỷ lại lộ diện; an ninh năng lượng lâu dài phụ thuộc vào việc tăng tốc đầu tư vào năng lượng tái tạo và hạt nhân, cùng điện hóa nền kinh tế. Nếu chậm cải tổ, châu Âu sẽ tiếp tục dễ tổn thương mỗi khi khủng hoảng địa chính trị xảy ra, trong khi lợi nhuận chảy về nơi khác.