Một nhóm nghị sĩ liên minh cầm quyền đang chắp bút dự luật có thể được dùng để siết các tổ chức phi lợi nhuận tại Cộng hòa Séc, buộc mọi chủ thể có “liên hệ nước ngoài” phải đăng ký. Bản thảo do phóng viên điều tra của Tin tức Seznam (Seznam Zprávy) thu thập cho thấy Jindřich Rajchl của đảng PRO (PRO) và Radek Vondráček của phong trào ANO (ANO) tham gia soạn thảo. Dấu vết số chỉ ra cố vấn tự do ngôn luận của Thủ tướng Andrej Babiš, Natálie Vachatová, cũng góp phần; bà từng công khai bênh vực Nga, trả lời phỏng vấn các kênh tuyên truyền liên kết với Nga và hoạt động trong Nhóm Facebook Bạn bè của Nga tại Cộng hòa Séc (Přátelé Ruska v ČR).

Phóng viên Lukáš Valášek nhận định dự luật mang nhiều điểm tương đồng với mô hình Nga do Vladimir Putin khởi xướng từ năm 2012 và sau đó lan sang Gruzia, Slovakia của Robert Fico hay Hungary của Viktor Orbán. Theo ông, đây là kiểu khung pháp lý gắn với nhà lãnh đạo có xu hướng độc đoán và sự dè chừng đối với xã hội dân sự bị gọi là “tổ chức phi lợi nhuận chính trị”.

Andrej Babiš bác bỏ việc dự luật lấy cảm hứng từ Nga, gọi phản ứng dư luận là “cuồng loạn” và khẳng định bản thảo sẽ còn thay đổi. Ông nhấn mạnh không thể để các tổ chức nhận tài trợ nước ngoài tham gia đấu tranh chính trị, phát biểu trong chuyến thăm Đức và khi trả lời chất vấn tại Hạ viện (Sněmovna).

Những người bảo vệ dự luật dẫn Luật Đăng ký Đại diện Nước ngoài (Foreign Agents Registration Act, FARA) của Mỹ làm hình mẫu. Valášek phản biện rằng FARA điều chỉnh vấn đề khác, chủ yếu liên quan đến đại diện cho thực thể nước ngoài, đặc biệt là chính phủ, và không áp dụng cho các tổ chức thường bị công kích ở Séc như Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International), Ân xá Quốc tế (Amnesty International), Phóng viên Không biên giới (Reporters Without Borders) hay Greenpeace (Greenpeace).

Valášek cảnh báo văn bản hiện “cực kỳ mơ hồ”, có chủ ý mở rộng phạm vi khi dùng khái niệm “chủ thể”, khiến cả nhóm người không chính thức nhưng có liên hệ nước ngoài cũng có thể bị cuốn vào. “Liên hệ nước ngoài” được diễn giải rất rộng: bất kỳ quan hệ hay sắp đặt nào thể hiện tại Séc hoặc liên quan đến Séc, gắn với hoạt động trong không gian công, chính trị, truyền thông, giáo dục, học thuật hay tương tự, và được tài trợ, hỗ trợ hoặc cho phép bởi chủ thể nước ngoài.

Theo các chuyên gia pháp lý mà phóng viên trao đổi, biện pháp này mang tính phân biệt đối xử với một nhóm đối tượng rộng và mơ hồ, trong khi thiếu thuyết minh vì sao nhà nước cần đi xa đến vậy. Dự luật được nộp theo kênh nghị sĩ thay vì kênh chính phủ, qua đó né thủ tục lấy ý kiến rộng rãi, khiến hoài nghi tăng lên; nhiều khả năng, nếu giữ nguyên tinh thần hiện tại, kết cục sẽ là Tòa án Hiến pháp (Ústavní soud).

Tập podcast 5:59 trình bày chi tiết các nghĩa vụ dự kiến áp đặt lên tổ chức nhận tiền nước ngoài, phản hồi của các tác giả dự luật và của Bộ trưởng Tư pháp Jeroným Tejc. Diễn biến sắp tới sẽ cho thấy liệu nhóm soạn thảo điều chỉnh hay tiếp tục thúc đẩy và để tranh luận pháp lý diễn ra tại Tòa án Hiến pháp.