Tròn 10 năm sau vụ tấn công tại Trung tâm mua sắm Olympia ở Munich, nơi chín người bị sát hại, Tổng thống Liên bang Frank-Walter Steinmeier dự kiến phát biểu tại lễ tưởng niệm. Người sống sót và thân nhân vẫn chất chứa đau buồn lẫn thất vọng, nên Sáng kiến “Tưởng nhớ Munich!” (München erinnern!) nhân dịp này yêu cầu nhà nước công khai xin lỗi.

Ngày 22/7/2016, tám thiếu niên và một người mẹ 45 tuổi, đều từ gia đình có di cư hoặc thuộc cộng đồng Sinti, bị kẻ 18 tuổi David S. bắn chết. Hắn cố ý nhắm vào các nạn nhân; máy tính lưu tệp thể hiện ý định sát hại người gốc Thổ Nhĩ Kỳ ở Đức. Thời điểm gây án trùng 5 năm vụ thảm sát của Anders Breivik, củng cố động cơ cực hữu. Dù điều tra không nghi ngờ tư tưởng phân biệt chủng tộc của thủ phạm, Chính quyền bang Bavaria (Bayerische Staatsregierung) và Viện Công tố (Staatsanwaltschaft) nhiều năm khẳng định đây là amok do bị bắt nạt, khiến nạn nhân ban đầu không được nhận từ Quỹ hỗ trợ nạn nhân bạo lực cực hữu của liên bang và vụ việc không vào thống kê chính thức.

Việc nhấn mạnh yếu tố bị bắt nạt bị gia đình cho là vô tình trao cho David S. vai “nạn nhân”. Yasemin Kılıç, mẹ của Selçuk, 15 tuổi, kể chồng bà nhiều lần bị Cơ quan Hình sự bang (Landeskriminalamt – LKA) mời lấy lời khai để tìm mối liên hệ với thủ phạm, nhưng không hề có. Các gia đình đòi lập ủy ban điều tra tại nghị viện bang, đồng thời chỉ ra các mối liên hệ quốc tế của David S. bị xem nhẹ, như trao đổi với một thanh niên ở Mỹ sau đó giết hai học sinh gốc Mỹ Latin tại Aztec (New Mexico). Họ đặt câu hỏi liệu bi kịch này có thể ngăn chặn nếu phía Đức điều tra dứt điểm và thông báo kịp thời cho Mỹ.

Yêu cầu điều tra nhận được sự hậu thuẫn của đảng Xanh (Grüne) tại nghị viện bang, và còn nhắm tới cách cung cấp thông tin cho thân nhân. Sau vụ án, nhiều gia đình bị bỏ mặc hàng giờ không biết tin con cháu, thiếu hỗ trợ tâm lý chuyên nghiệp; “Họ đã bỏ rơi chúng tôi”, Yasemin Kılıç nói. Thân nhân mong một lời xin lỗi vì nhiều năm xếp loại sai là amok. Bộ Nội vụ bang Bavaria (Bayerisches Innenministerium) phản hồi không thấy lý do xin lỗi, cho rằng phải đợi căn cứ điều tra vững chắc và việc mất ba năm để định danh là dấu hiệu cẩn trọng của cảnh sát.

Quan điểm đó bị Trung tâm tư vấn nạn nhân ở Munich BEFORE (Münchner Opferberatungsstelle BEFORE) bác bỏ: khi động cơ không được công nhận, khó coi là điều tra đầy đủ; sự thay đổi chỉ đến quá muộn và dưới áp lực dư luận. Luật sư của nạn nhân, phe đối lập bang, truyền thông và giới nghiên cứu sớm phủ nhận giả thuyết amok. Ba báo cáo khoa học do Chính quyền thành phố Munich (Stadt München) đặt hàng kết luận bắt nạt không quyết định hành vi, và có chỉ dấu rõ ràng về bối cảnh cực hữu.

Tranh luận “amok hay tấn công” không thuần học thuật. Trong khi công chúng hiểu amok là giết người bộc phát, một số cơ quan như Trung tâm Trung ương Bavaria về Phòng chống Chủ nghĩa Cực đoan và Khủng bố (Bayerische Zentralstelle zur Bekämpfung von Extremismus und Terrorismus – ZET) gom cả các thủ phạm cực hữu lên kế hoạch vào mục này; quy định nghiệp vụ cảnh sát quốc gia cũng định nghĩa “tình huống amok” khá rộng. Đầu tháng 7 ở Schongau, cảnh sát kích hoạt tình huống amok sau khi một cựu học sinh 16 tuổi tấn công bằng súng và dao, làm hai bé gái 13 tuổi trọng thương; sau đó lộ “tuyên ngôn” mang tư tưởng cực hữu, gợi ý đây là một vụ tấn công có chủ đích.

Yasemin Kılıç kỳ vọng cơ quan chức năng thay đổi và rút kinh nghiệm, song nghi ngờ đây không phải sai sót mà là toan tính chính trị nhằm né tránh vấn đề cực hữu. Bối cảnh rộng hơn, theo Cơ quan Liên bang về Bảo vệ Hiến pháp (Bundesamt für Verfassungsschutz), số người có tiềm năng cực đoan đang ở mức cao kỷ lục, khiến yêu cầu minh bạch, xin lỗi và cải thiện bảo vệ nạn nhân trở nên cấp thiết.