Mỹ và Canada rơi vào chiến tranh thương mại sau khi Washington áp thuế 50% lên một phần hàng Canada trị giá khoảng 20 tỷ USD. Thủ tướng Mark Carney gọi đây là “chiến tranh” và thông báo Canada sẽ áp biện pháp tương xứng từ 8/9. Cùng lúc, phát ngôn của Donald Trump coi Canada là “bang thứ 51” càng khoét sâu rạn nứt và thổi bùng ý tưởng Canada gắn kết kinh tế sâu hơn với Liên minh châu Âu.

Các nghị sĩ Nghị viện châu Âu nhận định căng thẳng với Mỹ đang kéo Canada lại gần châu Âu. Damian Boeselager thuộc Nhóm Xanh/Liên minh Tự do châu Âu (Zelení/Európska slobodná aliancia) nêu dấu hiệu qua dày đặc tiếp xúc, hợp đồng quốc phòng và việc Canada tham gia các chương trình châu Âu. Veronika Cifrová Ostrihoňová thuộc Đổi mới châu Âu (Renew Europe) coi Canada là đối tác tin cậy, nhắc Hiệp định Kinh tế và Thương mại Toàn diện (CETA), khuôn khổ an ninh–quốc phòng mới và đóng góp của Canada vào hỗ trợ tài chính cho Ukraine.

Đàm phán Mỹ–Canada đổ vỡ sau hơn một năm tranh cãi vì cáo buộc đổi điều kiện vào phút chót. Phía Mỹ bị cho là đòi ràng buộc hạn chế Canada ký các hiệp định thương mại với nước khác, điều Ottawa coi là xâm phạm chủ quyền kinh tế. Gói thuế mới đánh vào khoảng 5% xuất khẩu Canada sang Mỹ, gồm rượu vang, sữa, xi măng, quần áo, gậy khúc côn cầu, bổ sung lên các mặt hàng đã bị áp thuế như thép, nhôm, ô tô và gỗ. Tương lai Hiệp định Mỹ–Mexico–Canada (USMCA) trị giá khoảng 1,6 nghìn tỷ USD/năm cũng bị đe dọa khi Washington bác bỏ gia hạn theo đề xuất của Canada và Mexico.

Căng thẳng leo thang từ đầu năm 2025 cũng lan sang thể thao: quốc ca Mỹ bị la ó tại giải 4 Nations Face-Off ở Montreal, hiện tượng tương tự xuất hiện ở NHL và NBA; khi giải sang Boston, một bộ phận khán giả Mỹ đáp trả với quốc ca Canada. Mùa thu 2025, tỉnh Ontario chiếu quảng cáo tại Mỹ mượn lời Ronald Reagan năm 1987 cảnh báo hệ lụy thuế quan; Trump lập tức ngừng đàm phán thương mại với Canada.

Bối cảnh đó mở cơ hội cho châu Âu. Carney có nền tảng sâu ở châu Âu, từng là Thống đốc Ngân hàng Anh (Bank of England), và chia sẻ nhiều lợi ích với các nước EU. Boeselager đề xuất xây dựng quan hệ “đặc biệt, chưa từng có” với Canada ở các trụ cột như đi lại–lao động thông thoáng hơn, thương mại hàng hóa–dịch vụ và quốc phòng, ưu tiên qua các hiệp định mới hơn là thay đổi cấu trúc EU.

Quá trình xích lại đã diễn ra: tháng 6, Canada trở thành nước ngoài châu Âu đầu tiên tham gia công cụ quốc phòng SAFE của châu Âu (SAFE). EU và Canada khởi động đàm phán về thương mại số. Từ khi CETA được áp dụng tạm thời, thương mại hàng hóa EU–Canada tăng hơn 75% và dịch vụ gần như gấp đôi, củng cố lập luận rằng mở cửa, đổi mới và trật tự dựa trên luật lệ là con đường chung.

Khả năng Canada gia nhập EU từng là chuyện lạ kỳ, nay được nhắc đến nhiều hơn khi quan hệ Mỹ–Canada lung lay còn hợp tác với châu Âu sâu rộng. Cifrová Ostrihoňová cho rằng không thể loại trừ những kịch bản từng “khó tưởng tượng”, trong khi Boeselager thận trọng, nghiêng về mô hình đối tác rất chặt chẽ nhưng ngoài tư cách thành viên, bao trùm thương mại, di chuyển con người và quốc phòng. Ostrihoňová kết luận cần tìm lối đi mới khi các quan hệ truyền thống rạn nứt, và hợp tác chặt với Canada dưới sự lãnh đạo có trách nhiệm là một lựa chọn rõ ràng.