Chiến dịch bầu cử tại Armenia mang dáng dấp đối đầu Nga–phương Tây với những pha tố cáo kỳ quặc, nhưng ẩn dưới là cuộc đấu quyền lực quyết định cục diện Nam Kavkaz. Nga mất dần ảnh hưởng trước châu Âu, Hoa Kỳ và Thổ Nhĩ Kỳ, trong khi cuộc bỏ phiếu Quốc hội ngày 7/6 sẽ là bước ngoặt.

Nikol Pašinjan đưa ra chương trình biến vị trí địa lý thành lợi thế, biến Yerevan thành nút giao chiến lược nối châu Âu với Trung Á, Ấn Độ và Trung Quốc. Muốn vậy Armenia phải dàn xếp với Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan, những nước phong tỏa biên giới từ thập niên 1990 vì tranh chấp Nagorno-Karabakh; trở lực lớn hơn là Nga, vốn phản đối hướng Tây sau khi hụt vai trò trong khu vực. Armenia tìm chỗ dựa ở Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ, trong khi Gruzia nghiêng lại về Moskva và Azerbaijan ngày càng hành xử độc lập.

Tầm quan trọng khu vực tăng vọt nhờ Hành lang Trung, khi chiến sự ở Ukraina và Iran khiến bầu trời Kavkaz trở thành tuyến bay chủ lực Âu–Á. Hoa Kỳ nhập cuộc: Bộ trưởng Ngoại giao Marco Rubio đến Yerevan, sau đó Tổng thống Donald Trump ủng hộ Pašinjan và thúc đẩy Tuyến TRIPP vì Hòa bình và Thịnh vượng Quốc tế (Trump Route for International Peace and Prosperity, TRIPP) nhằm giảm phụ thuộc các tuyến do Nga và Iran kiểm soát. Châu Âu cũng muốn hạn chế ảnh hưởng Nga để đa dạng hóa năng lượng, kết nối Biển Caspi và Trung Á; đầu tháng 5 đã có thượng đỉnh EU–Armenia với sự tham dự của Volodymyr Zelenskyj. Nga đáp trả bằng kêu gọi trưng cầu định hướng quốc gia, đe dọa cắt hơn 70% mức giảm giá khí đốt và thậm chí nguồn cung, đồng thời siết nhập khẩu thực phẩm Armenia.

Sự sa sút ảnh hưởng của Nga thấy rõ ở Azerbaijan sau khi phòng không Nga bắn rơi máy bay dân dụng nước này tháng 12/2024 và Baku buộc Vladimir Putin nhận trách nhiệm. Azerbaijan đã ký với EU năm 2022 bản ghi nhớ tăng gấp đôi khí xuất sang châu Âu lên 20 tỷ m3, và tháng 4 đón Volodymyr Zelenskyj để ký thỏa thuận quốc phòng và năng lượng. Thổ Nhĩ Kỳ, theo Viện nghiên cứu Đức SWP (Stiftung Wissenschaft und Politik, SWP), thúc đẩy gắn kết các dân tộc Turkic ở Kavkaz và Trung Á, mở đường hợp tác chính trị–kinh tế, tạo thêm cạnh tranh cho Moskva.

Tuy vậy Nga chưa bị gạt khỏi cuộc chơi. Tại Gruzia, ảnh hưởng Nga phục hồi khi nước này tạm dừng tiến trình EU vào tháng 11/2024 do đảng Giấc mơ Gruzia (Gruzínský sen) lên mạnh; theo Đài truyền thông công cộng Đức Deutsche Welle (Deutsche Welle), tỷ phú Bidzina Ivanišvili có quan hệ gần gũi với Nga nhờ làm ăn tại đây. Moskva muốn lặp lại kịch bản này ở Armenia.

Pašinjan dự định mở biên với Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan, đòi hỏi các nhượng bộ khó khăn, gồm hoàn tất hòa bình với Baku sau khi khoảng 100 nghìn người Armenia rời Nagorno-Karabakh mùa thu 2023. Ông cũng muốn bình thường hóa với Thổ Nhĩ Kỳ dù nước này chưa thừa nhận trách nhiệm về thảm sát đầu thế kỷ 20, nhấn mạnh tầm nhìn hướng tương lai. Phe đối lập thân Nga gọi đó là phản bội; nhân vật nổi bật là tỷ phú Samvel Karapetjan, chủ sở hữu lưới điện Armenia, thu hút cử tri bảo thủ và phản đối nhượng bộ, hiện bị quản thúc tại gia vì cáo buộc mưu toan đảo chính thân Nga.

Dư luận chia rẽ gần như ngang nhau về hòa bình với Baku, song thăm dò cho thấy Pašinjan dẫn trước. Theo Viện Cộng hòa Quốc tế (International Republican Institute, IRI), đảng Hợp đồng Dân sự của ông đạt khoảng 32%, còn đảng Armenia Mạnh mẽ của Karapetjan chỉ 6%, trong khi 23% cử tri còn do dự. Làn sóng xa rời Nga bắt đầu từ năm 2020 khi Moskva không trợ giúp Armenia trong xung đột và lực lượng gìn giữ hòa bình không can thiệp khi Baku kiểm soát nốt vùng người Armenia năm 2023; năm sau, Armenia quyết định rời Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (Organizace Smlouvy o kolektivní bezpečnosti), đối trọng của NATO.