Giới chuyên gia cảnh báo Nga hầu như không phải trả giá cho các hành động gây bất ổn, nên không có lý do để dừng lại. Chỉ tăng cường bảo vệ cáp, cảng, máy chủ hay đường sắt là chưa đủ; châu Âu cần chứng tỏ có thể đánh vào điểm yếu của Điện Kremlin mà vẫn tránh chiến tranh công khai.

Một tuần “điển hình” cho thấy mức độ leo thang âm thầm: Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) thông báo bắn hạ một máy bay không người lái khả năng do Nga vận hành bay từ Belarus sang Litva, chở chất nổ; Đan Mạch nói tàu chiến Nga bắn đạn vạch đường vào trực thăng quân sự Đan Mạch ở phía bắc Rostock trên biển Baltic; Hà Lan bị phá hoại diện rộng làm tê liệt mạng lưới đường sắt; Bộ Tư pháp Hoa Kỳ (Department of Justice) truy tố nhóm sĩ quan tình báo Nga tài trợ khủng bố và lên kế hoạch ám sát tại Hoa Kỳ và các nước khác. Nhịp độ và sự táo bạo tăng lên, khó còn gọi là “lai ghép” mà là chiến tranh cường độ thấp, với các vụ như âm mưu tấn công drone vào sân bay Leipzig và nổ tại nhà máy quốc phòng ở Bulgaria. Ben Hodges, cựu Tư lệnh Lục quân Hoa Kỳ tại châu Âu, nhận định Nga đang ở trong tình trạng chiến tranh với châu Âu và cần sớm thừa nhận để ngăn xung đột bùng lớn.

Châu Âu lâu nay xử lý các vụ việc như sự cố rời rạc: truy vết thủ phạm, quy trách nhiệm pháp lý cho Moskva rồi gia cố phòng thủ. Các chuyên gia như Nico Lange lập luận phải bổ sung năng lực răn đe để thay đổi tính toán của Moskva; khi Nga không phải trả giá, Putin càng được khuyến khích. Cựu ngoại trưởng Litva Gabrielius Landsbergis kêu gọi chấm dứt núp sau thuật ngữ “lai ghép”, còn Lange nhấn mạnh không thể bảo vệ mọi hạ tầng 24/7 và cần khả năng gây thiệt hại đáng kể cho đối phương.

Trong NATO đang có tranh luận liệu mức độ tấn công thấp có đủ kích hoạt Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, song lo ngại leo thang với Nga vẫn lớn; một nguồn ẩn danh được tạp chí Politico (Politico) dẫn lời nói động thái đó có thể phản tác dụng về mặt tín hiệu chính trị. Khi chưa qua ngưỡng phản ứng tập thể, gánh nặng đáp trả thuộc về từng chính phủ và cơ quan tình báo quốc gia; nhiều nước còn lúng túng. Ở Đức, Cơ quan Tình báo Liên bang Đức (Bundesnachrichtendienst, BND) trước đây bị hạn chế thẩm quyền, nay dự luật mở rộng đã được chính phủ thông qua giữa tháng 8 và chuyển sang các ủy ban của Nghị viện Liên bang Đức (Bundestag).

Maksym Beznosiuk từ Viện nghiên cứu Carnegie châu Âu (Carnegie Europe) đề xuất xem các đòn của Moskva là một chiến dịch liên tục và chuẩn bị sẵn bộ công cụ phản ứng. NATO nên lập một “ban phản ứng lai ghép” ở sườn đông, cơ chế thường trực kết nối tình báo, gán định nhanh trách nhiệm và các phương án phản ứng đã thống nhất trước đối với phá hoại, tấn công mạng, gây nhiễu GPS và xâm nhập. Cần đặt ra thang hệ quả tự động để tạo chi phí dự báo được cho Nga: trừng phạt, trục xuất nhà ngoại giao, bắt giữ tàu trên biển, phản công mạng, hay tăng tốc triển khai lực lượng ở sườn đông.

Nico Lange khuyến nghị không đối xứng trực tiếp kiểu “drone đấu drone” hay “hack đấu hack”, mà đánh vào những chỗ đối phương không ngờ và dễ tổn thương. Liên minh châu Âu có thể đóng băng dòng tiền của Nga, chặn doanh nghiệp bình phong, từ chối cho tàu Nga vào cảng EU và nhắm vào “hạm đội bóng tối” bằng lý do môi trường hay kiểm tra hợp đồng lao động và thuế của thủy thủ đoàn tới mức làm tê liệt hoạt động. Những biện pháp này thể hiện năng lực hành động, răn đe mà không leo thang quân sự, buộc đối phương phải tính lại chi phí.

Trở ngại cốt lõi là tâm lý nhượng bộ còn phổ biến ở châu Âu, bị đối phương diễn giải như lời mời gọi. Một cách tiếp cận giống thời Chiến tranh Lạnh với kiềm chế chủ động và bản lĩnh vững vàng được xem là cần thiết hơn. Theo Lange, đã đến lúc chủ động tự vệ thay vì tìm cách xoa dịu.