Tóm tắt
Nobel Hóa học năm nay vinh danh Henri Kagan (Pháp) và Kenso Soai (Nhật Bản) nhờ khám phá các hiệu ứng phi tuyến và cơ chế tự xúc tác trong tổng hợp hữu cơ bất đối xứng; giải thưởng được chia đều. Thông báo do Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển (Königlich-Schwedische Akademie der Wissenschaften) ở Stockholm đưa ra.
Một số phân tử như amino acid tồn tại dưới hai dạng ảnh gương, nhưng sinh vật sống chỉ dùng một dạng. Cách bất đối xứng hóa học hình thành từng là bí ẩn; công trình của Kagan thuộc Đại học Paris-Sud (Université Paris-Sud) và Soai thuộc Đại học Khoa học Tokyo (Tokyo University of Science) đưa ra lời giải, đặt nền tảng cho phát triển dược phẩm.
Giải thưởng trị giá 12 triệu krona Thụy Điển (SEK), khoảng 1 triệu EUR, sau khi Quỹ Nobel (Nobelstiftung) nâng mức tiền thưởng nhân dịp kỷ niệm 125 năm. Theo Giám đốc điều hành Hanna Stjärne, quỹ tăng thêm 1 triệu. Năm nay còn ghi dấu lần đầu tiên các tên tuổi ở Vật lý, Hóa học và Kinh tế được xướng lên bởi một phụ nữ: Ellen Moons, tân Tổng thư ký của Königlich-Schwedische Akademie der Wissenschaften, và là phụ nữ đầu tiên giữ chức vụ này từ năm 1739.
Năm trước, Nobel Hóa học thuộc về Susumu Kitagawa (Nhật Bản), Richard Robson (Australia) và Omar Yaghi (Mỹ) vì phát triển các khung cơ kim. Những cấu trúc phân tử có khoang rỗng lớn này có thể khai thác nước từ không khí sa mạc, tách CO2, lưu trữ khí độc hoặc xúc tác phản ứng.
Kể từ 1901, giải đã trao cho 198 nhà khoa học, trong đó hai người nhận hai lần. Tám phụ nữ từng được vinh danh, gồm Marie Curie (1911) và Emmanuelle Charpentier cùng Jennifer Doudna (2020) với công cụ chỉnh sửa gen.
Tuần Nobel mở màn với Y sinh: Peter Hegemann của Đại học Humboldt Berlin (Humboldt-Universität zu Berlin), Georg Nagel của Đại học Würzburg (Universität Würzburg) và nhà nghiên cứu Mỹ Karl Deisseroth được trao vì quang di truyền học, cho phép bật tắt tế bào bằng ánh sáng. Nobel Vật lý vinh danh Francis Halzen của Đại học Wisconsin–Madison (University of Wisconsin–Madison) với đóng góp cho Đài quan sát Neutrino IceCube (IceCube Neutrino Observatory) ở Nam Cực, nơi lần đầu phát hiện neutrino vũ trụ năng lượng cao. Sắp công bố tiếp giải Văn học và Hòa bình, còn giải Kinh tế vào thứ Hai; lễ trao giải diễn ra ngày 10 tháng 12, và giải Right Livelihood (Right Livelihood Award) đã được công bố từ 30 tháng 9.
Một số phân tử như amino acid tồn tại dưới hai dạng ảnh gương, nhưng sinh vật sống chỉ dùng một dạng. Cách bất đối xứng hóa học hình thành từng là bí ẩn; công trình của Kagan thuộc Đại học Paris-Sud (Université Paris-Sud) và Soai thuộc Đại học Khoa học Tokyo (Tokyo University of Science) đưa ra lời giải, đặt nền tảng cho phát triển dược phẩm.
Giải thưởng trị giá 12 triệu krona Thụy Điển (SEK), khoảng 1 triệu EUR, sau khi Quỹ Nobel (Nobelstiftung) nâng mức tiền thưởng nhân dịp kỷ niệm 125 năm. Theo Giám đốc điều hành Hanna Stjärne, quỹ tăng thêm 1 triệu. Năm nay còn ghi dấu lần đầu tiên các tên tuổi ở Vật lý, Hóa học và Kinh tế được xướng lên bởi một phụ nữ: Ellen Moons, tân Tổng thư ký của Königlich-Schwedische Akademie der Wissenschaften, và là phụ nữ đầu tiên giữ chức vụ này từ năm 1739.
Năm trước, Nobel Hóa học thuộc về Susumu Kitagawa (Nhật Bản), Richard Robson (Australia) và Omar Yaghi (Mỹ) vì phát triển các khung cơ kim. Những cấu trúc phân tử có khoang rỗng lớn này có thể khai thác nước từ không khí sa mạc, tách CO2, lưu trữ khí độc hoặc xúc tác phản ứng.
Kể từ 1901, giải đã trao cho 198 nhà khoa học, trong đó hai người nhận hai lần. Tám phụ nữ từng được vinh danh, gồm Marie Curie (1911) và Emmanuelle Charpentier cùng Jennifer Doudna (2020) với công cụ chỉnh sửa gen.
Tuần Nobel mở màn với Y sinh: Peter Hegemann của Đại học Humboldt Berlin (Humboldt-Universität zu Berlin), Georg Nagel của Đại học Würzburg (Universität Würzburg) và nhà nghiên cứu Mỹ Karl Deisseroth được trao vì quang di truyền học, cho phép bật tắt tế bào bằng ánh sáng. Nobel Vật lý vinh danh Francis Halzen của Đại học Wisconsin–Madison (University of Wisconsin–Madison) với đóng góp cho Đài quan sát Neutrino IceCube (IceCube Neutrino Observatory) ở Nam Cực, nơi lần đầu phát hiện neutrino vũ trụ năng lượng cao. Sắp công bố tiếp giải Văn học và Hòa bình, còn giải Kinh tế vào thứ Hai; lễ trao giải diễn ra ngày 10 tháng 12, và giải Right Livelihood (Right Livelihood Award) đã được công bố từ 30 tháng 9.