Tóm tắt
Tổng thống đã cách chức Tomáš Taraba; Bộ Môi trường tạm do Robert Fico điều hành. Fico tuyên bố tổng thống không có quyền từ chối đề cử và sẽ không rút tên Filip Kuffa, viện dẫn thỏa thuận liên minh và suy đoán vô tội. Chủ tịch Đảng Dân tộc Slovakia (Slovenská národná strana) Andrej Danko giữ nguyên đề cử, trong khi Peter Pellegrini trước đó yêu cầu đổi người vì có nghi ngại gắn Kuffa với hành vi phạm pháp.
Chiến thuật giữ thực quyền mà không trao ghế bộ trưởng được so sánh với năm 1993: sau khi Ľubomír Dolgoš từ chức ở Bộ Tư nhân hóa và Quản lý tài sản nhà nước, Thủ tướng Vladimír Mečiar nhiều lần đề cử Ivan Lexa nhưng bị Tổng thống Michal Kováč bác vì không đáp ứng điều kiện và thiếu “niềm tin cá nhân”. Mečiar tự quản bộ, còn Lexa làm thứ trưởng và thực tế điều hành đến khi chính phủ sụp đổ. Hiện Fico nói mình chịu trách nhiệm chính trị và đã ủy quyền đầy đủ cho một thứ trưởng, bao gồm quyền ký thay.
Hệ quả chính trị là khuyến nghị và phản đối của Pellegrini bị phớt lờ công khai, khiến ông rơi vào thế bất lợi. Nguyên Chủ tịch Tòa án Hiến pháp (Ústavný súd) Ján Mazák cho rằng trao đổi giữa tổng thống và thủ tướng nên kín, trừ khi đó là một phần kịch bản cần công khai. Giờ Pellegrini phải sớm quyết định giữa hai phương án đều khó chấp nhận.
Nếu bổ nhiệm Kuffa, ông sẽ mâu thuẫn với những gì đã nêu về nghi vấn hình sự, gửi đi tín hiệu xấu dù có thể lập luận rằng hiến pháp trói tay tổng thống. Nếu không bổ nhiệm, chính ông thừa nhận khả năng vượt thẩm quyền. Theo ý kiến của chuyên gia hiến pháp Marián Giba, tổng thống chỉ nên làm vậy khi sẵn sàng bảo vệ trước Tòa án Hiến pháp và lý do phải thật nghiêm trọng, cụ thể — điều mà qua phát biểu của Pellegrini dường như chưa được chuẩn bị.
Một lối thoát thứ ba là trì hoãn: để Fico tiếp tục quản bộ cho đến khi có đề cử mới, điều khó xảy ra. Cách này trái với tinh thần hiến pháp vốn đòi hỏi bảo đảm vận hành thông suốt của cơ quan công quyền và chỉ cho phép ủy quyền tạm thời. Vì hiến pháp không quy định thời hạn, chuyên gia Marek Káčer lưu ý rằng nếu không bị kiện, tình trạng này có thể kéo dài đến bầu cử quốc hội, dù thủ tướng còn nhiều nhiệm vụ khác.
Pellegrini từng trải qua tình huống tương tự cuối năm 2019 khi Bộ trưởng Y tế Andrea Kalavská từ chức: lúc đó với tư cách thủ tướng, ông không đề cử người thay mà thỏa thuận với Tổng thống Zuzana Čaputová tự kiêm bộ cho đến bầu cử còn ba tháng. Hiện tại, sắp xếp mới được cho là thuận lợi cho Fico, Danko và cả Filip Kuffa: thứ trưởng nắm thực quyền, thủ tướng giám sát, liên minh yên ổn, còn lãnh đạo SNS có cảm giác đạt mục tiêu. Pellegrini bị đặt vào thế tiến thoái lưỡng nan và bị đánh giá là bên thua thiệt, bất kể lựa chọn cuối cùng.
Chiến thuật giữ thực quyền mà không trao ghế bộ trưởng được so sánh với năm 1993: sau khi Ľubomír Dolgoš từ chức ở Bộ Tư nhân hóa và Quản lý tài sản nhà nước, Thủ tướng Vladimír Mečiar nhiều lần đề cử Ivan Lexa nhưng bị Tổng thống Michal Kováč bác vì không đáp ứng điều kiện và thiếu “niềm tin cá nhân”. Mečiar tự quản bộ, còn Lexa làm thứ trưởng và thực tế điều hành đến khi chính phủ sụp đổ. Hiện Fico nói mình chịu trách nhiệm chính trị và đã ủy quyền đầy đủ cho một thứ trưởng, bao gồm quyền ký thay.
Hệ quả chính trị là khuyến nghị và phản đối của Pellegrini bị phớt lờ công khai, khiến ông rơi vào thế bất lợi. Nguyên Chủ tịch Tòa án Hiến pháp (Ústavný súd) Ján Mazák cho rằng trao đổi giữa tổng thống và thủ tướng nên kín, trừ khi đó là một phần kịch bản cần công khai. Giờ Pellegrini phải sớm quyết định giữa hai phương án đều khó chấp nhận.
Nếu bổ nhiệm Kuffa, ông sẽ mâu thuẫn với những gì đã nêu về nghi vấn hình sự, gửi đi tín hiệu xấu dù có thể lập luận rằng hiến pháp trói tay tổng thống. Nếu không bổ nhiệm, chính ông thừa nhận khả năng vượt thẩm quyền. Theo ý kiến của chuyên gia hiến pháp Marián Giba, tổng thống chỉ nên làm vậy khi sẵn sàng bảo vệ trước Tòa án Hiến pháp và lý do phải thật nghiêm trọng, cụ thể — điều mà qua phát biểu của Pellegrini dường như chưa được chuẩn bị.
Một lối thoát thứ ba là trì hoãn: để Fico tiếp tục quản bộ cho đến khi có đề cử mới, điều khó xảy ra. Cách này trái với tinh thần hiến pháp vốn đòi hỏi bảo đảm vận hành thông suốt của cơ quan công quyền và chỉ cho phép ủy quyền tạm thời. Vì hiến pháp không quy định thời hạn, chuyên gia Marek Káčer lưu ý rằng nếu không bị kiện, tình trạng này có thể kéo dài đến bầu cử quốc hội, dù thủ tướng còn nhiều nhiệm vụ khác.
Pellegrini từng trải qua tình huống tương tự cuối năm 2019 khi Bộ trưởng Y tế Andrea Kalavská từ chức: lúc đó với tư cách thủ tướng, ông không đề cử người thay mà thỏa thuận với Tổng thống Zuzana Čaputová tự kiêm bộ cho đến bầu cử còn ba tháng. Hiện tại, sắp xếp mới được cho là thuận lợi cho Fico, Danko và cả Filip Kuffa: thứ trưởng nắm thực quyền, thủ tướng giám sát, liên minh yên ổn, còn lãnh đạo SNS có cảm giác đạt mục tiêu. Pellegrini bị đặt vào thế tiến thoái lưỡng nan và bị đánh giá là bên thua thiệt, bất kể lựa chọn cuối cùng.